Na literacki fenomen Zofii Mąkosy można patrzeć pod różnym kątem, na przykład zwracając uwagę na sprawnie poprowadzoną fabułę, interesujące wątki obyczajowe czy wiernie odtworzone tło historyczne. Studenci, którzy zdecydowali się przyjrzeć powieści pod tytułem Pomiędzy. W świetle latarni^[1], przyjęli inną jeszcze perspektywę. Paulina Węglowska, wykorzystując wiedzę zdobytą na zajęciach ze wstępu do nauki o literaturze, postanowiła sprawdzić, jak przedstawia się powieściowa przestrzeń; natomiast Jakub Sammler, wprawiając się podczas warsztatów krytyczno-publicystycznych w umiejętnościach krytyka, zdecydował się wystąpić w roli recenzenta. Owoce ich prób literaturoznawczych prezentujemy poniżej.

Czytając obie wypowiedzi, warto zwrócić uwagę na to, że zarówno w nocie recenzyjnej, jak i w omówieniu powieściowej przestrzeni na plan pierwszy wysuwa się lokalność. Młodzi czytelnicy zwracają uwagę na jej geopolityczne uwarunkowania, a ich uwagę przykuwa między innymi powiązanie tego, co wydarza się na poziomie lokalnym, z wielką historią oraz – co się z tym łączy – zakorzenienie sfery jednostkowej i prywatnej w obszarze spraw dotyczących szerszej zbiorowości. Być może głównie na tym polega wyżej wspomniany fenomen prozy lubuskiej pisarki? Ukazana przez Mąkosę lokalna antroposfera nie jest tylko tłem czy dodatkiem – jest ważna sama w sobie, a ponadto pozwala zrozumieć istotne zjawiska polityczne i społeczne, nie tylko te o charakterze lokalnym.

Tom Lutz, amerykański literaturoznawca, zauważa, że literaturę regionalną wyróżnia jej zaangażowanie w dialog, dotyczący relacji części do całości, centrum do peryferii, lokalnego do globalnego; wartość regionalizmu, jak twierdzi, leży właśnie w jego zdolności do podtrzymywania i ożywiania dyskusji na temat współzależności^[2]. Z kolei Iwona Sagan, polska socjolożka, pisze, że wraz z narastaniem i rozwojem mechanizmów wykorzeniających, gdy nasilają się dylematy związane z poczuciem podmiotowej tożsamości, „lokalne kultury stają się kluczem do wyjaśnienia problemów o skali narodowej czy wręcz globalnej”^[3]. Takie wnioski można też wysnuć po lekturze poniższych tekstów.

^[1]   Mąkosa, Pomiędzy. W świetle latarni, Poznań 2024

^[2]  Zob. T. Lutz, Cosmopolitan Vistas. American Regionalism and Literary Value, Ithaca and London 2004.

^[3]  I. Sagan, Współczesne studia regionalne – teoria i metodologia, a także praktyka, [w:] Socjologia regionu i społeczności lokalnych. Antologia, wybór, wprowadzenie i opracowanie M. S. Szczepań, A. Śliz, R. Geisler, B. Cymbrowski, Opole 2011, s. 40.