Od redakcji

Design to wieloznaczne pojęcie (lubimy takie wybierać!). Z jednej strony oznacza projekt, zamiar, zamysł, a z drugiej – fascynującą grę polegającą na zestawianiu, komponowaniu i kształtowaniu przestrzeni. Design nie jest jednak niewinny (a bywa okrutny lub jedynie uzasadniający cenę), jak przekonuje nas niejednokrotnie Marcin Wicha w książce Jak przestałem kochać design.

Dział literacki otwierają wiersze Łukasza Nicpana, poety i tłumacza literatury anglojęzycznej, który odpowiedział na nasze zaproszenie do publikacji.
Znajdą też Państwo sporo nowych nazwisk: Justyna Kasprzyk, Katarzyna Meller-Rebelska, Adam Górski, Michał Borkowski, Szymon Florczyk, Marcin Wróblewski. Są także twórcy, którzy systematycznie z nami współpracują: Agnieszka Ginko, Magdalena Kalinowska, Edward Derylak, Mirosław Kuleba, Marcin Mielcarek, Czesław Sobkowiak i inni. Nie zabrakło też fragmentów dramatów (Agnieszka Olszewska, Przemysław Grzesiński).

W ZBLIŻENIACH bogaty materiał. Na początek rozmowa Mirosławy Szott z Józefem Baranem (to już trzecia z cyklu) – tym razem na temat jego wiersza. Następnie prezentujemy pokłosie Konkursu na interpretację wiersza Mieczysława J. Warszawskiego (jego rozstrzygnięcie nastąpiło we wrześniu 2025 roku). Poza krótkim podsumowaniem Konkursu mają Państwo okazję zapoznać się z pracami nagrodzonymi (Gaja Fijałkowska, Julia Mickiewicz) i wyróżnionymi (Marcin Głowa, Magdalena Wijatkowska, Iza Uroda, Mikołaj Talarczyk). Dalej – ważne odkrycia dotyczące kutnowskiego etapu życia Anny Tokarskiej i daty śmierci poetki – tego podjęła się Mirosława Szott i regionalista z Kutna – Andrzej Olewnik. Mamy nadzieję, że rozpoczęta współpraca na linii Zielona Góra – Kutno będzie rozwijana. Następnie relacja z uroczystego podsumowania Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego im. Eugeniusza Paukszty w Kargowej.

 Do działu PRACOWNIA zaprasza nas Małgorzata Mikołajczak. Pod jej opieką dwie studentki (Zuzanna Puls, Aleksandra Piątkowska) analizują tomik Roksany Bach Śliwki w czekoladzie. A zadanie nie było łatwe – wymagało nie tylko warsztatu, ale też empatii, bo tomik w dużej mierze jest o stracie człowieka i radzeniu sobie z tym doświadczeniem.

W VARIACH szereg ciekawych przemyśleń. Na początek Łukasz Maciejewski pisze o tegorocznym laureacie Grand Prix na „Kozzi Film Festiwalu” – filmie pt. Sny pełne dymu. Interesujący tekst O designie w ruchu przysłał Rafał Blecharz. Z kolei Beata Czuba przygląda się współczesnemu społeczeństwu, które według socjologów jest coraz bardziej skupione na tym, co zewnętrzne. Przykładem tego są słynne immersyjne wystawy poświęcone sztuce. Joanna Kapica-Curzytek pisze o Wolfsbeeren autorstwa Leonie Ossowski, a Patryk Żelazny pyta, czy możemy dożyć czasów, w których literatura zostanie tylko miłym reliktem przeszłości.

Wśród RECENZJI I OMÓWIEŃ prezentowane są książki lokalnych twórców (np. Jolanta Fainstein, Jolanta Fraszewska), jak i tych spoza regionu (np. Karol Maliszewski, Patrycja Purgał, Cezary Gawryś). Za każdym razem staramy się też wzbogacić dział o teksty krytyków i krytyczek niezwiązanych z naszym środowiskiem (w tym numerze szczególnie cieszymy się z obecności Soni Kamińskiej-Tarkowskiej – filozofki, tłumaczki i popularyzatorki nauki). Uważamy, że warto się otwierać na różne zjawiska i nawzajem je sobie pokazywać. Tylko tak możliwy jest rozwój.

W KRAJOBRAZACH LUBUSKICH prezentujemy tekst Marcelego Tureczka, wybitnego regionalisty związanego z Uniwersytetem Zielonogórskim, który wziął na warsztat Kronikę Zacherta. To najważniejsze zachowane źródło historiograficzne do dziejów Międzyrzecza.

Numer ilustrują zdjęcia murali Jakuba Biko Bitki – ciekawego i rozpoznawalnego artysty. Jego postać i działalność przybliży Państwu rozmowa, którą Ewa Mielczarek przeprowadziła z twórcą.

Liczymy na to, że jesienny numer „Pro Libris” sprawi Państwu wiele czytelniczych przyjemności!

Od redakcji

Temat numeru Ona on ono to zachęcenie do spojrzenia na ważne zagadnienia tożsamości, płci, niebinarności, a także na relacje ze światem pozaantropologicznym. To także próba zmierzenia się z językiem, który wydaje się nie nadążać za zmianami społecznymi.

Dział literacki przedstawia się bardzo hojnie i różnorodnie. Otwieramy numer wierszami Opal Ćwikły, slumerki nagrodzonej w zeszłym roku Silesiusem za debiut za projekt Ufoporno. Pierwszy z zestawu wierszy zaczyna się tak: „gdybym była koniczką morską płodziłabym małe bez zastanowienia” (hobby seahorsing). Mamy nadzieję, że będą Państwo zaintrygowani. Warto sprawdzić, jak autorka czyta swoje wiersze w sieci (to dopiero performance!).

Wśród autorek i autorów poezji znajdą Państwo też takie nazwiska: Julia Gwóźdź, Magdalena Kalinowska, Beata Patrycja Klary-Stachowiak, Alina Kruk, Jolanta Pytel, Karol Bosek, Rafał Gawin, Władysław Klępka, Bartosz Konopnicki, Roman Krzywotulski. Debiutują na naszych łamach Karolina Gurazda-Grabarczyk i Krzysztof Skowronek.

Prozy także nie brakuje. Zdecydowaliśmy opublikować tym razem opowiadania: Patrycji Mierzejewskiej, Iwony Agnieszki Zielskiej, Rafała Blecharza, Władysława Edelmana, Ryszarda Jasińskiego, Szczepana Macholaka, Grzegorza Pula. Przemysław Znojek publikuje u nas po raz pierwszy. Poza tym stałe miejsce znajdują w kwartalniku zapiski Czesława Sobkowiaka i esej Mirosława Kuleby.

Dział Zbliżenia otwiera rozmowa Mirosławy Szott z Józefem Baranem o wierszu Janusza Stycznia, wrocławskiego poety (także związanego ze środowiskiem literackim Zielonej Góry). Ewa Mielczarek przedstawia relację z Lubuskich Wawrzynów 2024. Zamieszczamy także dwie laudacje wawrzynowe, które zostały napisane przez Małgorzatę Mikołajczak i Wojciecha Browarnego – przewodniczących dwu kapituł. Przedrukowujemy też tekst Iwony Peryt-Gierasimczuk przedstawiający sylwetkę i twórczość ważnego zielonogórskiego artysty – Adama Bagińskiego. Ponadto mamy dla Państwa relację z Noworocznego Wierszowania wraz z werdyktem i wyróżnionymi wierszami. A na koniec tekst Henryka Warszawskiego poświęcony Mieczysławowi J. Warszawskiemu.

W Pracowni znajdą Państwo dwa teksty studentów napisane pod okiem Małgorzaty Mikołajczak. Także w dziale Varia umieszczamy studenckie omówienia próby generalnej spektaklu Balladyna (napisane pod kierunkiem Tomasza Ratajczaka). Traktujemy
te teksty jako wprawki pisarskie, pokazujące perspektywę młodego odbiorcy. Prosimy je potraktować z życzliwością.

Obok nich tekst Łukasza Maciejewskiego, jednego z najważniejszych krytyków filmowych i teatralnych. Wspomina on Pawła Gabora, zmarłego niedawno aktora Lubuskiego Teatru. Dział Varia zamyka Radosław Domke tekstem o pierwszym Lubuskim Lecie Filmowym omawianym na łamach „Nadodrza”.

W dziale Recenzji i omówień zamieszczono sporo wnikliwych obserwacji. O poezji piszą: Jolanta Fainstein, Agata Kostrzewska, Katarzyna Krysińska, Zbigniew Chojnowski i Radosław Sztyber. Z kolei prozę wzięli na warsztat: Beata Czuba, Joanna Kapica-Curzytek, Marcin Mielcarek. Zygmunt Marek Piechocki opowiada o swojej recepcji koncertu Brahmsa, a Izabela Rudzka przenika do świata obrazów Magdaleny Gryski.

Numer wzbogacają rzeźby i asamblaże Jerzego Gąsiorka, który w rozmowie z Ewą Mielczarek zwierza się ze swoich twórczych fascynacji. Zamieszczamy dodatkowo komentarz Andrzeja Draguły wygłoszony podczas finisażu wystawy pt. Wokół Sacrum w styczniu 2025 roku w Galerii Biblioteki Norwida.

Zapraszamy do lektury i przyjrzenia się zaimkom osobowym wokół nas.