Pro Libris

Zielonogórzanin, rocznik 1963. Autor powieści, opowiadań, publikacji historyczno-popularnonaukowych, a także poetyckich. Jego twórczość pisarska koncentruje się głównie wokół historii politycznej średniowiecznej Europy (plemion, narodów, państw, procesów chrystianizacyjnych i dynastii), ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Polski piastowskiej oraz Słowiańszczyzny połabskiej. Laureat nagród i wyróżnień. Jest członkiem Związku Literatów Polskich (Oddział w Zielonej Górze), a także niemieckiego PEN-Clubu. Mieszka w Berlinie.

Sławomir Bączkowski

Rocznik 1971. Pruszkowianin z urodzenia, zawodowo związany ze szkołą (nauczyciel angielskiego). Wśród jego zainteresowań najważniejsze miejsce zajmuje literatura i muzyka klasyczna. Pisanie opowiadań to jego hobby. Niezależnie od tematu większość z nich traktuje o naturze ludzkiej. Nakładem wydawnictwa Seqoja ukaże się niebawem jego zbiór opowiadań. Mieszka i pracuje w Pruszkowie.

Dariusz Jacek Bednarczyk

Urodził się w Jeleniej Górze. Absolwent prawa i administracji Uniwersytetu Wrocławskiego. Współautor m.in. Wieluńskiego słownika biograficznego (2016), e-antologii poetyckiej Globalne wioski. „Inter-”, antologii Węgry oczami Polaków, zbioru 24/02/2022 e-Antologia dla Ukrainy: Wiersze, antologii sf Dzień po najczarniejszej nocy oraz antologii Gnom Jari z Kryształowej Góry i inne baśnie. Ponadto publikuje m.in. w „Odrze”, „Czasie Literatury”, „Śląsku”, „Fabulariach”, „Czasie Kultury”, „Poezji Dzisiaj”.

Witold Bereś

Dziennikarz, pisarz, producent filmowy. Od pierwszych dni stanu wojennego organizował podziemną, opozycyjną wobec PRL prasę (m.in. dwutygodnik studentów i młodej inteligencji „Promieniści”). W wolnej Polsce pracował w „Tygodniku Powszechnym”, Radiu RMF i Radiu Wolna Europa, jako jeden z dyrektorów TVP 1, w „Gazecie Wyborczej”. Był doradcą medialnym centrali Platformy Obywatelskiej w czasach premierostwa Donalda Tuska. Od 2018 jest redaktorem naczelnym magazynu społeczno-kulturalnego „Kraków i Świat”. Jest autorem bądź współautorem ponad 40 książek, z czego najbardziej ceni te opowiadające o walce polskich Żydów z faszyzmem, natomiast wśród jego ostatnich książek są m.in. opowieść o Jerzym Pilchu (Pilchu) oraz eseje Statek głupców, Wyspa, ślady na piasku, Pokochać Diabła oraz W 80 uderzeń serca dookoła Ewy Lipskiej. Jest także producentem filmowym i telewizyjnym (Anioł w Krakowie, Zakochany Anioł, Historia filozofii po góralsku, Prawdziwe życie aniołów). Wielokrotnie nagradzany w świecie polityki, filmu i prasy.

Anna Błaszczak

Urodziła się w 2001 roku. Absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej II stopnia na Uniwersytecie Zielonogórskim. Pisarka i dusza artystki. Autorka esejów literackich oraz współautorka książek (Piętnaście czarnych sukienek, Fotoplastikon). Interesuje się modą, wierzeniami i kulturą.

Tatiana Borda

Urodziła się w 1962 roku. Do roku 1993 mieszkała w Koszycach w Słowacji. Od roku 1985 pracowała jako aktorka w Państwowym Teatrze Lalki, później w prywatnym teatrze „HURA”. Po przeprowadzce do Bremen (Niemcy) stworzyła własny Teatr Lalki „NA UND?”. W artystycznym dorobku posiada wiele teatralnych ról na scenach Słowacji i Niemiec, współpracowała z państwową telewizją. Równolegle zajmuje się twórczością literacką (sztuki teatralne, teksty piosenek, bajki dla dzieci, proza). Od roku 2007 działa w Polsce; jest twórczynią projektu „Dom Sztuk”, który łączy sztuki piękne, sztuki walki i sztuki uzdrawiania. Obecnie zajmuje się sztuką konceptualną (tworzy instalacje, obiekty i fotografie), pisaniem, nauczaniem Qigong i pracą terapeutyczną.

Miłosz Broniszewski

Urodził się w 1993 roku. Autor, aktor, pedagog i reżyser. Absolwent Akademii Sztuk Teatralnych we Wrocławiu. Stypendysta Prezydenta Wrocławia, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Funduszu Popierania Twórczości ZAiKS. Laureat nagrody im. Adama Włodka. Współzałożyciel fundacji Związek Impulsywny. Publikował m.in. w „Helikopterze”, „Wydawnictwie J”, „ArtPapierze”, „Migotaniach”, „POZa Linią” i „Stonerze Polskim”. Laureat konkursów literackich. Debiutował tomem poetyckim Ugór. Jego sztuki wystawiano zarówno na scenach offowych, jak i instytucjonalnych.

Bartosz Czarnota

Rodowity Zielonogórzanin. Mąż, ojciec. Uwielbia dalekie wyprawy, także spacery i przejażdżki rowerowe w dolinie Odry. Interesuje się filozofią, szukaniem wzorców w strukturze rzeczywistości, procesami społecznymi i biologicznymi. Z pasją tworzy systemy informatyczne, niekiedy prace plastyczne przy użyciu cięcia laserowego. Z wykształcenia inżynier automatyk, zawodowo programista.

Dorota Czerwińska

Urodziła się w 1968 roku. Nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej oraz terapeutka pedagogiczna, trenerka umiejętności społecznych. Wiersze publikowała m.in. w „Helikopterze”, „Afroncie”, „eleWatorze”, „e-eleWatorze”, „Migotaniach”, „Post Scriptum”, „Akancie”, „Przekroju”, magazynie „Suburbia”, „Wydawnictwie J”. Autorka objętego patronatem Polskiego Stowarzyszenia Haiku tomiku wierszy haiku nieboziemia, tomiku poezji Ba!Lans! oraz Naloty. Jej haiku ukazały się w Almanachach Polskiego Stowarzyszenia Haiku Ptaki Wędrowne, w Papierowym Żurawiu oraz w japońskim piśmie KUZU. Pomysłodawczyni i realizatorka projektów pracy z dziećmi propagującymi poezję (m.in. Jesień w haiku).

Beata Czuba

Psycholożka, socjolożka, dr nauk humanistycznych, adiunkt na Wydziale Bezpieczeństwa, Logistyki i Zarządzania w Wojskowej Akademii Technicznej (Warszawa). Autorka pięciu monografii naukowych oraz kilkudziesięciu artykułów. Interesuje się kulturą popularną, w szczególności tym, w jaki sposób odzwierciedla współczesne zjawiska społeczne. Jest miłośniczką filmu, muzyki filmowej oraz literatury. Rodzinnie związana z Żarami.

Bernadetta Darska

Urodziła się w 1978 roku w Bartoszycach. Profesor doktor habilitowana nauk humanistycznych, krytyczka literacka, literaturoznawczyni. W latach 2002-2009 redaktor naczelna pisma „Portret”, wykładowczyni w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej na Wydziale Humanistycznym na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, feministka. Pomysłodawczyni i koordynatorka Kortowskich Spotkań z Literaturą (2010-2012). Jurorka Nagrody Wielkiego Kalibru na Międzynarodowym Festiwalu Kryminału we Wrocławiu, Górnośląskiej Nagrody Literackiej Juliusz i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus. Publikuje w czasopismach kulturalnych („Dekada Literacka”, „Res Publica Nowa”, „Nowe Książki”, „Twórczość”, „Odra”, „FA-art”, „Zadra”, „Pogranicza”, „Kresy”, „artPapier”, „Newsweek”, „Dziennik”, „Tygodnik Powszechny”). Od 2009 roku przez sześć lat prowadziła blog krytycznoliteracki „A to książka właśnie!”, od 2015 prowadzi blog „Nowości książkowe – Blog Bernadetty Darskiej”, za co w 2019 otrzymała nagrodę „PIK-owy Laur” za promocję czytelnictwa.

Krzysztof T. Dąbrowski

Pisarz i scenarzysta. Jego twórczość obejmuje opowiadania, scenariusze filmowe oraz antologie. Dąbrowski jest znany z takich tytułów jak: Naśmierciny, Anima vilis, Grobbing, Naśmierciny i inne opowiadania, Z życia Dr Abble, Hubi i wikary Orgazmokalipsa, Anomalia, Ucieczka, Nie w inność, Nieznośna niewyraźność bytu, Obyś żył w ciekawych czasach, a także z filmów, takich jak: Anioł, Wełniaki, Phantom, At psychiatrist, Monkeyfication, Together, (Nie)sprawna. Jego publikacje są dostępne w wielu krajach, w tym w Polsce, USA, Kanadzie, Anglii, Australii, Portugalii, Francji, Indiach, Tunezji, Bośni i Hercegowinie, Niemczech, Rosji, Brazylii i Bangladeszu. Jest laureatem licznych nagród, został m.in. uhonorowany przez Krakowską Szkołę Scenariuszową za najlepszy scenariusz napisany w 2010 roku.

Szymon Florczyk

Urodził się w 1986 roku. Pracownik produkcji w IT. Autor zbioru wierszy Ciało i zgłoska oraz ilustracji do zbioru haiku Doroty Czerwińskiej nieboziemia. Publikował wiersze m.in. w „Odrze”, „Toposie”, „Akcencie”, „Afroncie”, „eleWatorze”, „Obszarach Przepisanych”, „Helikopterze”, „Suburbiach”, „Nowym BregArcie”, „Post Scriptum”, „Pro Libris”, „Migotaniach”, „Wobec”, „Akancie”, „Wytrychu”, „Ypsilonie”. Prezentował teksty w Polskim Radiu Koszalin, Radiu Plus Radom i Radiu Głos Literacki. Zdobywca Złotego Syfonu Publiczności 2024 w Brzegu, zauważony w ogólnopolskich konkursach Struna Orficka im. Z. Krukowskiego, Erotyk na Krechę, im. W. Iwaniuka, w TJW o Jaszczurowy Laur. Jako amator próbuje sił również w muzyce z pogranicza rocka i klasyki (YT – Marquise Project). Od zawsze mieszka w Krakowie.

Maria Jolanta Fraszewska

Urodziła się w 1958 roku w Słupsku, obecnie mieszka i tworzy w Zielonej Górze. Socjolożka, psycholożka, poetka, eseistka i prozaiczka. Autorka ośmiu tomików poetyckich: Wio w snach, Z wiatrem, Płonące języczki, Posypana wiatrem, Prze konanie, Od mięty i odmęty, Trze pot ścierany, Ziewonia i Akrostych. Trzy z nich były nominowane do Lubuskiego Wawrzynu Literackiego, jeden do Nagrody Literackiej ZLP im. Andrzeja K. Waśkiewicza. Wyróżniona nominacją w konkursie Winnicy TPZG na opowiadanie o tematyce zielonogórskiej. W 2025 roku otrzymała główną Nagrodę Literacką ZLP im. Andrzeja K. Waśkiewicza. W dorobku prozatorskim ma powieść: W sidłach namiętności. Wirtualni ulicznicy. Wydała także eseje: Dzieje się wciąż. Kultura płonąca językiem. Współpracuje z kwartalnikiem literackim „Migotania”. W 2023 roku została nagrodzona tytułem „Kobieta Roku Województwa Lubuskiego” za działalność artystyczną. Laureatka Nagrody Kulturalnej Miasta Zielona Góra 2024. Członkini Rady Kobiet Województwa Lubuskiego oraz ZLP O/Zielona Góra.

Katarzyna Grabias-Banaszewska

Autorka nagradzanego zbioru opowiadań Geranium. Opowieści niedokończone (2024), polonistka i badaczka związana z Instytutem Filologii Polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego. Tworzy na styku literatury, sztuk wizualnych i edukacji.

Małgorzata Grelak

Germanistka, tłumaczka. Miłośniczka kina, literatury i sztuki. Aktywna uczestniczka życia kulturalnego Zielonej Góry. Wolontariacko współpracuje z Zielonogórskim Festiwalem Filmu, Teatru i Książki „Kozzi Film Festiwal”.

Piotr Gulewski

Absolwent filologii angielskiej Uniwersytetu Zielonogórskiej. Prozaik. Mieszka w Sulechowie.

Julia Gwóźdź

Rocznik 2001, studentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej ze specjalnością pisanie kreatywne. Od najmłodszych lat uwielbia wszelkie formy sztuki. Jej inspiracją jest Edgar Allan Poe i to jego twórczości zawdzięcza miłość zarówno do poezji, jak i pisania.

Ryszard Jasiński (1957-2026)

Rzeźbiarz, pisarz, poeta. Absolwent polonistyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Zawodowo realizował się jako nauczyciel, także jako działacz samorządowy. Dużo pisał i wydawał (Niewidzialna władza, Wrota gomory, Dziewczyna, która zgubiła imię, Król błot. Tuplickie opowieści, Trzej mędrcy z asztaru, włóczykij grajek i…). Pośmiertnie ukazała się jego ostatania książka – album Motyle tuplickiej krainy (2026), w której opublikowane zostały autorskie zdjęcia rzadkich gatunków fauny tuplickiej. Czuł się przede wszystkim rzeźbiarzem, dużo tworzył i chętnie dzielił się swoją sztuką, wspierając „Pro Libris” cennymi mamunami, które w formie nagród trafiały do laureatów konkursów organizowanych przez Bibliotekę Norwida. Był miłośnikiem muzyki heavymetalowej i fotografowania, entuzjastą przyrody.

Przemysław Jaźwiński

Doktor nauk humanistycznych, wykładowca akademicki, socjolog, fotograf, perypatetyk. Laureat wielu nagród. Jego utwory ukazały m.in. w czasopismach artystyczno-literackich: „Moja Przestrzeń Kultury (MPK) – Nieregularnik Artystyczno-Literacki”, „Suburbia”, „Wydawnictwo J”, „Cztery Zeszyty and after”, „TY.TU.Ł”, a także w antologiach i almanachach pokonkursowych oraz na profilach FB poświęconych współczesnej poezji (fejsbukowy fanpage (FP) – „Współczesna Polska Poezja”). Miłośnik natury i entuzjasta różnych sposobów jej uwieczniania. Mieszka w Warszawie.

Mirosław Roman Kaniecki

Urodził się w 1957 roku w Brodnicy. Krytyk literacki. Publikował w „Toposie”, „Kotwicy”, „Pro Libris”. Jako twórca aforyzmów debiutował na łamach „Karuzeli” (1978). Z sukcesami uczestniczy w ogólnopolskich konkursach literackich. Jest autorem tomiku Pchełki.

Joanna Kapica-Curzytek

Anglistka i pedagożka, doktor nauk humanistycznych, adiunkt na Uniwersytecie Zielonogórskim. Autorka recenzji książek, recenzji teatralnych i wywiadów (www.e-teatr.pl). W latach 2000-2007 współpracowała z Akademickim Radiem Index. Wyróżniona nagrodą specjalną Studia Reportażu i Dokumentu Polskiego Radia w konkursie „Polska i świat 2000” za reportaż radiowy (współautorstwo). Od 2010 roku stała recenzentka e-magazynu kultury „Esensja” (www.esensja.pl). Popularyzatorka nauki języków obcych i czytelnictwa; prowadzi spotkania autorskie. Od 2017 roku należy do charytatywnego Klubu Kiwanis Adsum w Zielonej Górze.

Władysław Klępka

Urodził się w 1942 roku w Krężnicy Jarej (województwo lubelskie). Ukończył szkołę plastyczną i ponad dwadzieścia lat pracował jako instruktor plastyk w placówkach kultury Puław i Zielonej Góry. Debiutował przekładem wierszy gruzińskich w „Poezji” (1985). Wydał kilkanaście tomików wierszy, ostatnie: Księżyc Miró (2017), Poruszona cisza (2018), Szept, trzepot, szelest (2020). Członek Związku Literatów Polskich od 2007 roku. Uprawia malarstwo w technice papieru barwnego ręcznie czerpanego. Mieszka w Zielonej Górze.

Katarzyna Krysińska

Absolwentka Uniwersytetu Zielonogórskiego. W 2019 roku obroniła pracę doktorską z literaturoznawstwa pt. Poezja lubuska wobec sacrum. Pracowała głównie w kilku redakcjach wydawniczych. Mieszka w Zielonej Górze.

Mirosław Kuleba

Urodził się w Kołobrzegu w 1958 roku. Prozaik, reportażysta, niezależny dziennikarz, tłumacz z języka rosyjskiego. Z zawodu inżynier budownictwa lądowego, pracował jako zawodowy myśliwy na Syberii, obecnie prowadzi gospodarstwo sadownicze i winnicę. Korespondent prasowy na wojnach w Abchazji (1992, 1993), Jugosławii (1993) i Czeczenii (1994-1996, 1999-2000). Wydał serię książek oraz wiele reportaży o konfliktach zbrojnych. Autor monografii zielonogórskiego winiarstwa: Ampelografia Zielonej Góry, Enographia Thalloris, Topografia obiektów winiarskich i winnic Zielonej Góry. Wydał ponadto zbiór esejów pt. Enografia mistyczna miasta Thalloris (2022) oraz monografię mineralogiczną Prasiolity z Sokołowca na Dolnym Śląsku (2023).

Eugeniusz Kurzawa

Urodził się w 1954 roku. Poeta, twórca i redaktor książek i wydawnictw, animator kultury, prasoznawca. Absolwent WSP w Zielonej Górze, wieloletni dziennikarz „Gazety Lubuskiej”, członek Związku Literatów Polskich (obecnie honorowy prezes oddziału zielonogórskiego). Uprawia głównie publicystykę, felietonistykę, wywiad, pisze eseje, szkice i recenzje literackie. Wraz z żoną Lidią prowadzi pod Zieloną Górą „Ogród Sztuk”. W jego ramach organizował wystawy artystyczne (plastyczne, fotograficzne, spotkania literackie i teatralne).

Władysław Łazuka

Urodził się w 1946 roku w Tyrawie Solnej. Poeta, prozaik, muzyk. Absolwent studiów na Wydziale Rolniczym w Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie. Pracował w instytucjach rolnych. Debiutował opowiadaniem na antenie szczecińskiej rozgłośni Polskiego Radia Szczecin w 1969 roku oraz wierszami w „Tygodniku Kulturalnym” i kwartalniku „Vineta”. Jest autorem kilkunastu tomików poetyckim. Jego wiersze tłumaczono na języki: niemiecki, węgierski, bułgarski, macedoński, słoweński, litewski, serbski, indonezyjski, chorwacki i angielski. Mieszka w Choszcznie.

Magdalena Łubkowska

Urodziła się w 1981 roku. Absolwentka filologii polskiej, nauczyciel bibliotekarz w Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej w Żywcu. Uzależniona od książek, poezji i biegania, miłośniczka kotów. Członkini Stowarzyszenia Autorów Polskich O/Warszawski II. Laureatka nagród poetyckich. Publikowała m.in: w „Post Scriptum”, „Akancie”, „Ypsilonie”, „Helikopterze”, „Sztukaterze” oraz na „Kozimrynku” i „Peronie Literackim Biblioteki Kraków”. Współpracuje z wydawnictwem „PS Cezary Papaj” jako korektor. Autorka czterech tomików poezji.

Łukasz Maciejewski

Dziennikarz, krytyk filmowy, krytyk teatralny. Wykładowca na Wydziale Aktorskim PWSFTviT w Łodzi, wykładowca dziennikarstwa na Wydziale Nauk Humanistycznych i Społecznych SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny. Zasiada w kapitule Paszportów Polityki w kategorii „film” oraz w kapitule Nagrody im. Stefana Treugutta polskiej Sekcji Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Teatralnych AICT dla twórcy Teatru TV. Był moderatorem i współorganizatorem kilkuset festiwali i przeglądów filmowych w Polsce i w Europie. Laureat wielu wyróżnień dziennikarskich. Autor kilku książek (tom esejów Aktorki. Aktorki, Aktorki. Portrety, Wszystko jest lekko dziwne, wywiad rzeka z Danutą Stenką Flirtując z życiem). Od wielu lat współpracuje przy realizacji Kozzi Film Festiwal.

Karol Maliszewski

Urodził się w 1960 roku w Nowej Rudzie. Poeta, prozaik, krytyk literacki, literaturoznawca, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego. W 1993 roku został członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, był członkiem Zarządu Głównego, a w Oddziale Wrocławskim stowarzyszenia działał jako przewodniczący komisji wydawniczej. Był jurorem w programie TVP Dolina Kreatywna oraz recenzentem literackim w programie Rewolwer Kulturalny. W 2000 roku został wykładowcą polskiej literatury współczesnej w Kolegium Karkonoskim w Jeleniej Górze. W 2001 roku zaczął prowadzić warsztaty poetyckie w Studium Literacko-Artystycznym przy Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W 2003 roku uzyskał doktorat nauk humanistycznych na Uniwersytecie Wrocławskim na podstawie rozprawy pt. Na tropach nowej świadomości poetyckiej. O poezji pokolenia bruLionu i następców. Był stypendystą MKiDN, Wojewody Wałbrzyskiego i Marszałka Województwa Dolnośląskiego. W 2008 roku podjął pracę jako adiunkt w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Od października 2018 roku doktor hab. n. human. w dziedzinie literaturoznawstwa. Od 2015 wraz z Olgą Tokarczuk jest gospodarzem Festiwalu Góry Literatury organizowanego w Nowej Rudzie i okolicznych miejscowościach przez Fundację Olgi Tokarczuk przy wsparciu m.in. miasta i gminy Nowa Ruda.

Marcin Waldemar Mielcarek

Urodzony w 1996 roku w Kaliszu, od kilku lat mieszka w Zielonej Górze. Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Zielonogórskim. Zadebiutował opowiadaniem w czasopiśmie literackim „Twórczość”. Od tamtego czasu publikowany w wielu poważnych ogólnopolskich czasopismach. Ostatnie jego książki to: Nad górą wisi zielone słońce (2023), Skoczek (2024) uhonorowany Lubuskim Wawrzynem Literackim 2024 (kategoria „proza”). Stypendysta Miasta Zielona Góra w dziedzinie literatury. Prowadzi bloga, na którym zamieszcza swoje teksty.

Ewa Mielczarek

Starszy kustosz, redaktor, kierownik Działu Wydawnictw WiMBP im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze, jurorka konkursów literackich. Sekretarz redakcji pisma literacko-kulturalnego „Pro Libris”. W latach 1999-2004 szefowa wydawnictwa Art-Druk Regionalnego Centrum Animacji Kultury w Zielonej Górze.

Małgorzata Mikołajczak

Prof. zw. dr hab., kierowniczka Zakładu Literaturoznawstwa w Instytucie Filologii Polskiej UZ, członkini Komitetu Nauk o Literaturze PAN i Rady Uczelni UZ, przewodnicząca komitetów okręgowych Olimpiady Literatury i Języka Polskiego oraz Olimpiady Literatury i Języka Polskiego dla Szkół Podstawowych, prezes Lubuskiego Towarzystwa Naukowego. Zajmuje się teorią literatury, literaturą współczesną i regionalizmem w badaniach literackich. Jest autorką monografii poświęconych poezji Urszuli Kozioł i Zbigniewa Herberta, opracowała wybór poezji Herberta dla Biblioteki Narodowej. Autorka książek naukowych, m.in. Ramiona Antajosa. Z teorii i historii regionalizmu literackiego w Polsce; Tropy topografii. W kręgu literatury osadniczej i postosadniczej. Ta ostatnia została uhonorowana Lubuskim Wawrzynem Naukowym 2025.

Justyna Patalas-Maliszewska

Profesor nauk inżynieryjno-technicznych w dyscyplinie inżynieria mechaniczna. Od stycznia do sierpnia 2024 pełniła funkcję prorektora ds. współpracy z gospodarką Uniwersytetu Zielonogórskiego, natomiast do grudnia 2023 była przewodniczącą Rady Dyscypliny Naukowej Inżynieria Mechaniczna Uniwersytetu Zielonogórskiego (UZ), dyrektorem Instytutu Inżynierii Mechanicznej UZ (IIM UZ). Jest prorektorem ds. nauki i współpracy z zagranicą. Jej osiągnięcia znalazły swój wyraz w ponad 270 pracach, na które składają się autorskie monografie, ponad 40 artykułów w czasopismach z Impact Factor, m.in. w „Advances in Production Engineering&Management”, „Sensors and Actuators: Physical”, „Elsevier” oraz ponad 40 artykułów prezentowanych na krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych. Efekty tych prac zostały wdrożone w praktyce gospodarczej, m.in. w KGHM Polska Miedź S.A. i Lumel S.A.

Łukasz Migura

Urodził się w 1987 roku. Prozaik, scenarzysta. Fan Jacka Londona. Prywatnie mąż i ojciec. Zawodowo zajmuje się marketingiem internetowym.

Jakub Sammler

Student literatury popularnej i kreacji światów gier na Uniwersytecie Zielonogórskim.

Andżelika Aleksandra Pasik

Od dziecka recytuje wiersze i pisze je tylko dla siebie. Studiuje psychologię kliniczną oraz pedagogikę przedszkolną i wczesnoszkolną. Poezja jest dla niej odskocznią, miejscem, gdzie może zatrzymać myśli i emocje. Laureatka 3. miejsca w 26. Ogólnopolskim Konkursie Literackim im. Eugeniusza Paukszty w Kargowej. Mieszka w Siedlcach.

Anna Polak

Doktor nauk humanistycznych specjalizująca się w historii Łużyc wschodnich Dolnych i Górnych, szczególnie w kwestiach dotyczących społeczeństwa, zabytków i kultury. Jest autorką lub współautorką publikacji naukowych oraz popularnonaukowych, przewodników turystycznych, a także artykułów prasowych. Brała udział w projektach międzynarodowych, dotyczących m.in. województwa lubuskiego. Wielbicielka turystyki i zwierząt. Pracowała w Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Żarach, a obecnie jest zatrudniona w Parafii pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa w Żarach, gdzie zajmuje się badaniami naukowymi, pozyskiwaniem środków pozabudżetowych oraz obsługą ruchu turystycznego. Pracuje w Instytucie Studiów Zaawanasowanych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Robert Rudiak

Urodził się w 1966. Poeta, prozaik, literaturoznawca i prasoznawca, historyk literatury regionu, krytyk literacki, regionalista, polonista i bibliotekarz, doktor nauk humanistycznych. Autor kilkunastu zbiorów poezji i prozy, pięciu monografii naukowych i opracowań redakcyjnych oraz realizator wystaw i filmów dokumentalnych o twórcach lubuskiego środowiska literackiego. Prezes zielonogórskiego oddziału Związku Literatów Polskich, wcześniej – prezes stowarzyszenia kulturalnego „Debiut”. Laureat ogólnopolskich, międzynarodowych i regionalnych nagród literackich i kulturalnych w kraju i za granicą.

Czesław Sobkowiak

Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Wrocławskim. Współpracował m.in. z „Odrą”, „Nadodrzem”, „Gazetą Lubuską”, „Kroniką Ziemi Żarskiej”. Debiutował wierszem w „Nadodrzu” w 1967 roku. Autor ponad dwudziestu tomów poezji, kilku almanachów poetyckich. Laureat wielu prestiżowych nagród. Trzykrotny laureat Lubuskiego Wawrzynu Literackiego (1996, 2002, 2014), Nagrody Literackiej ZLP im. Andrzeja K. Waśkiewicza (2023). Uprawia także krytykę literacką. Mieszka w Zawadzie w Zielonej Górze.

Izabela Taraszczuk

Urodziła się w 1974 w Zielonej Górze. Germanistka i tłumacz, kulturoznawca krajów niemieckojęzycznych, okazjonalnie również poetka i rysowniczka. Autorka publikacji poświęconych literaturze, historii regionu i sztuce.

Paulina Węglowska

Studentka drugiego roku filologii polskiej na Uniwersytecie Zielonogórskim. Interesuje się literaturą oraz dydaktyką języka polskiego.

Anna Witkowska

Animatorka kultury, bibliotekarka w WiMBP im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze. Podczas studiów na Uniwersytecie Zielonogórskim działała na rzecz Stowarzyszenia Animatorów Kultury „Vaganti”, biorąc udział w warsztatach teatralnych (m.in. z Mikołajem Wiepriewem) oraz współtworząc ze studentami etiudy i spektakle teatralne prezentowane w trakcie Dni Nauki w Zielonej Górze i Cottbus. Pasjonatka sztuk wizualnych z malarstwem na czele – zwłaszcza polskich kolorystów. Prywatnie również amatorsko maluje i tworzy linoryty.

Jakub Ząbkiewicz

Urodził się w 1966 roku we wsi Brzozie Lubawskie (woj. warmińsko-mazurskie). Wieloetapowe kształcenie (szkoła zawodowa o specjalności hydraulik, później liceum dla dorosłych) zwieńczył maturą. Absolwent studiów niestacjonarnych z organizacji produkcji filmowej i telewizyjnej w Katowickiej Szkole Filmowej. Wykonywał różnorodne zawody (wytwarzanie mebli, akwizycja, windykacja, sporadycznie produkcja filmowa i organizacja festiwalu filmowego). Obecnie pracuje jako magazynier. Publikował w prasie literackiej drukowanej („Odra”, „Epea”, „Afront”, „Migotania”, „FUGA”, „Akant”) i internetowej (Suburbia, E-elewator, Moja Przestrzeń Kultury, Pisarze.pl.). Laureat konkursów poetyckich. Mieszka i pracuje w Katowicach.

Cezary Żarna

Debiutował wierszem w miesięczniku „Cogito” (2002). Autor książki poetyckiej Miłość. Piękna Pomyłka. Obecnie oczekuje na wydanie drugiego tomu poetyckiego Ruch obrotowy. Współautor kilku antologii i almanachów poetyckich. Laureat kilku konkursów poetyckich. Publikował w „Akancie”, „Ypsilonie”, „Post Scriptum”, „Tlenie Literackim”, „Czterech Zeszytach and After”, „Pisarze.pl”, „e-eleWatorze”, „Ty.Tu.Le” i „Mojej Przestrzeni Kultury”, a także w kilku serwisach internetowych. Oprócz poezji zajmuje się także rysunkiem i malarstwem. Mieszka w Legionowie.

Grzegorz Żegleń

Urodził się w 1972 roku w Szprotawie. Poeta, nauczyciel, dziennikarz. Publikuje w prasie regionalnej i ogólnopolskiej (m.in. almanachy poetyckie Schuflada, Rozpoznani spośród, Poddasze poetów). Wydał kilka książek poetyckich. Jego wiersze prezentowane były na antenie Polskiego Radia w Radiowej Książce Poetyckiej, a także w TVP1 w programie Radość. Twórca happeningu artystycznego Deszcz pieniędzy. Autor tekstów piosenek, które znalazły się na płycie Młodość ze słońcem na ty w wykonaniu chóru „Młodość”. Producent i współrealizator płyty Crepitus Versuum. Zwycięzca konkursu „#zaSztukaj” – autor projektu „Słowa w obrazie miasta” realizowanego przez Dom Kultury, a dofinansowanego ze środków Narodowego Centrum Kultury. Autor instalacji poetyckich w przestrzeni miejskiej „Przenikanie”, „Labiryntu Żeglenia” oraz w galerii przechodniej „Między słowem a obrazem”. Członek grupy poetyckiej „Die Huelle” oraz Stowarzyszenia Jeszcze Żywych Poetów. Mieszka w Małomicach.

Spis treści

The post Autorzy numeru appeared first on Pro Libris.

KSIĄŻKI NADESŁANE

Piotr Eliński — Mon, 22 Jun 2026 10:07:53 +0000

Danuta Anioł, W splotach rzek, Warszawska Firma Wydawnicza, Warszawa 2025, 190 s.

Robert F. Barkowski, Pomorze 1102-1129. Podbój i chrystianizacja przez Bolesława III Krzywoustego, Wydawnictwo Bellona, Ożarów Mazowiecki – Warszawa 2025, 318 s.

Karol Bosek, Pierwsza cytrynówka, Graf Media, Zielona Góra 2025, 72 s.

Zbigniew Bujkiewicz, Księżna żagańska Dorota Talleyrand (rozważna femme d’affaires), Graf Media, Zielona Góra 2025, 192 s.

Cezary Gawryś, Niepisane, Graf Media, Zielona Góra 2025, 64 s.

Roman Habdas, Odrobina, sumptem autora, Gorzów Wielkopolski 2025, 52 s.

Natalia Haczek, Urywki, Graf Media, Zielona Góra 2025, 82 s.

Katarzyna Jarosz-Rabiej, Ulica pachnąca lipami, ORGANON, Zielona Góra 2025, 72 s.

Ryszard Jasiński, Trzej mędrcy z asztaru, włóczykij grajek i…, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2025, 108 s.

Konrad Krakowiak, Wszystko prawie, Anagram, Warszawa 2025, 92 s.

Marek Mieszkiełło, Janek, szermierka z glejakiem, Wydawnictwo MORPHO, Sieniawa Żarska 2025, s. 384

Anna Polak, Paweł Karp, Kościoły i ich wyposażenie na terenie miasta Gubin oraz gmin: Bobrowice, Bytnica, Dąbie. Przeszłość – Teraźniejszość, Graf Media, Zielona Góra 2025, 112 s.

Agnieszka Kopaczyńska-Moskaluk, Wzór do nienaśladowania. Rzecz o Kazimierzu Furmanie, ZLP Oddział Gorzów Wielkopolski, Gorzów Wielkopolski 2025, 190 s.

Katarzyna Krysińska, Furtki. Wiersze do autoryzacji, Sowello, Rzeszów 2026, 72 s.

Robert Romuald Kufel, Teodor Bensch (1903-1958). Administrator diecezji warmińskiej i biskup w Gorzowie Wlkp., Graf Media, Zielona Góra 2025, 664 s.

Eugeniusz Kurzawa, Plac Słowiański 12, sumptem autora i WiMBP im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze, Wilkanowo – Zielona Góra 2026, 246 s.

Marta Maciejewska, Rok i trzy dni, Wydawnictwo Świat Kobiet, Zielona Góra 2025, 346 s.

Małgorzata Mikołajczak, Tropy topografii. W kręgu literatury osadniczej i postosadniczej, Kraków 2025, 328 s.

Marcin Radwański, Wyrzutek, Wydawnictwo internetowe e-bookowo, [Będzin] 2025, 199 s.

Alfred Siatecki, Feta, Wydawnictwo internetowe e-bookowo, [Będzin] 2025, 428 s.

Barbara Wysoczańska, Lena, Grupa Wydawnicza Filia, Poznań 2025, 464 s.

Andrzej Zychla, Przeze mnie umierają gwiazdy, Morpho, Żary 2025, 140 s

Spis treści

The post KSIĄŻKI NADESŁANE appeared first on Pro Libris.

„Może zdążę jesienią coś jeszcze powiedzieć…” Mądrość wyznacznikiem postawy w życiu i poezji, Tadeusz Biliński, Wiersze i poematy

Piotr Eliński — Mon, 22 Jun 2026 09:22:46 +0000

„Może zdążę jesienią coś jeszcze powiedzieć…”
Mądrość wyznacznikiem postawy w życiu i poezji

Tadeusz Biliński, Wiersze i poematy, Zielona Góra 2025, 70 s.

Tadeusz Biliński to profesor nauk technicznych, z wykształcenia inżynier i nauczyciel akademicki. Był rektorem Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Zielonej Górze, wykładał też na Politechnice Poznańskiej i w Oranie, był członkiem Polskiej Akademii Nauk, przez sześć kadencji zasiadał jako poseł w ławie sejmowej. Jest autorem lub współautorem około 30 monografii z zakresu budownictwa i konstrukcji. W 2018 roku przeszedł na emeryturę. Dziś profesor liczy sobie 93 lata i… właśnie wydał debiutancki tomik Wiersze i poematy. Jak widać, na debiut nigdy nie jest za późno, liczy się zatem nie wiek, a chęć i umiejętności.

Zbiorek w wierszami i poematami otwiera odautorski komentarz, w którym – śladem staropolskich twórców – prosi czytelników o życzliwe przyjęcie jego poezji. We Wprowadzeniu do tomiku poeta tłumaczy swoje zamiłowanie do liryki, które zaczęło się już młodości. Wówczas cenił sobie poetów pozytywistycznych, liryków okresu międzywojennego i powojennego, a spośród nich wymienił Adama Asnyka, Juliana Tuwima, Bolesława Leśmiana, Konstantego I. Gałczyńskiego i Wisławę Szymborską, którzy – jak pisze – mieli „niewątpliwie wpływ na sposób, w jaki wyrażałem swoje myśli”. Autor, mimo iż swoje teksty napisał w ciągu ostatnich pięciu lat, ma świadomość, że nie dokonuje nimi poetyckiej rewolucji, bowiem one „znacząco odbiegają od trendów współczesnej poezji, zarówno co do treści, jak i formy”.

Jaka jest zatem liryka Bilińskiego? Z pewnością bardzo osobista i nader emocjonalna, przesiąknięta głębokim humanizmem i wieloma przemyśleniami natury moralnej, społecznej i… politycznej. Już tylko niektóre tytuły spośród 58 wierszy, które weszły w skład książki, wskazują na zainteresowanie problematyką wartości, jak np. Miłość, Prawda, Piękno istnienia, Sens życia, Kształtowanie osobowości, Empatia, Wyobraźnia czy Harmonia życia. Jak pisze autor, jego wiersze prezentują jego własny pogląd na otaczający świat i charakteryzują jego osobowość. Ukazują przeżycia jego i osób mu najbliższych, dotykają więc codziennych spraw człowieka lub jego środowiska i odnoszą się do „aktualnych problemów społeczno-politycznych”. Ich konstrukt opiera się na filozoficznym przesłaniu, zawiera moralizujący dydaktyzm w formie sentencji. Niekiedy cały utwór jest zbudowany jako symboliczno-intelektualny apel lub idea zamknięta w formie złotej myśli lub aforyzmu. Wpływa na to niewątpliwie ogromne doświadczenie i bogate zawodowo, społecznie, politycznie oraz rodzinne życie autora.

Niektóre wiersze brzmią jak recepta wystawiona przez niezwykle dojrzałego człowieka na poradzenie sobie z samotnością, smutkiem, zwątpieniem, rozstaniem, przemijaniem czasu lub z samą starością. I mimo iż dotykają spraw trudnych czy wielu problemów

życiowych, brzmią pogodnie, romantycznie, nastrojowo, z subtelnym i pozytywnym nastawieniem do świata. W wierszu Człowiek w zadumie podmiot na wzór Erazma z Rotterdamu wyraża pochwałę umysłu. Piękno istnienia to ukazanie za pomocą prostych słów i przelotnych wizji urody świata oraz esencję duchowego czaru. Głęboki żal to z kolei filozoficzna maksyma patrzenia na życie przez pryzmat humanistycznej idei. W utworze Czy wiesz co cię czeka? podmiot mówi o ludzkiej pracy jako uszlachetniającym rozwoju osobowości, intelektu i samego sposobu myślenia jednostki. Motyw wartości pracy powraca w tekście Chcę, w którym znajdujemy ważkie przesłanie:

Życie człowieka byłoby łatwiejsze i przyjemniejsze,
a gdyby praca była dla ludzi, życie byłoby jeszcze
godniejsze

Sens życia to kolejna, krótka etyczna sentencja dotycząca godnego istnienia. Cel egzystencji polega na istnieniu dla innych, a świat materialny, pieniądze i luksus hamują człowieka, gdyż dzięki bogactwu nie zna on trudu pokonywania życiowych przeszkód. W pełnym nadziei wierszu Odwaga podmiot zachęca, aby przy porażkach zmienić podejście do świata, poszukiwać nowych rozwiązań, a zwłaszcza bratniej duszy, która okaże mu w tych momentach zrozumienie i miłość. W podobnym tonie utrzymany jest utwór Obojętność, w którym autor nakazuje i puentuje z przestrogą:

Nie bądź obojętny – to nakaz moralny
[…] pamiętaj, że gdy dopadnie ciebie uścisk niemocy
możesz nie doczekać ludzkiej pomocy

Dużo miejsca w zbiorku Tadeusz Biliński poświęca zagadnieniom przemijania czasu i biologicznej starości. Potrafi w nich zdobyć się nie tylko na głębsze rozważania, ale też stać go na ironię, dystans i wywołanie wesołego nastroju. W wierszu Przestroga w łagodnym i żartobliwym tonie wyraża pogodzenie z losem:

Niepostrzeżenie mijają chwile, potem dni,
tygodnie, miesiące
a lata mijają dyskretnie i skrycie
i tak szybko mija życie
[…]
Dziesiąt, dziesiąt i już dziewięćdziesiąt…
To nie tylko zwykła informacja,
to smutna przestroga,
co się raz skończyło, nie można rozpocząć od nowa.

Pogodzenie z samotnym odchodzeniem w smugę cienia wyraża poeta również w utworze Przemijanie, w którym bez ogródek mówi o matuzalowym wieku:

Rzeczywistą wartość życia poznasz, gdy
dożyjesz starości
[…]
gdy codzienny trud życia w starości
trwać będzie w dotkliwej samotności.
Pamiętaj, że:
twego świata już nie ma,
dzisiejszy świat należy do kolejnego pokolenia.

W wierszu Życie w starości podmiot widzi też jej pozytywny wymiar, twierdzi, że w można w niej znaleźć wiele radości, co zależy „od zdrowia i okoliczności” i ironicznie, acz z humorem puentuje:

ale tego życia ciągle mało
i ciągle tli się to samo pytanie: ile jeszcze go
pozostało?

Z kolei w innym liryku zatytułowanym Starość podmiot wyznaje, że jesień życia ujawnia się w skrytości, przestrzeń życiowa staje się karłowata, cicha i nieruchoma, a antidotum na nią ma być retrospektywny powrót do przeszłości:

ale w tej szarej nicości jest jeszcze trochę radości
– to piękne wspomnienia z młodości

Inne utwory Bilińskiego dotyczą jego rozmyślań na temat świata polityki, w której istniał kilkadziesiąt lat, zarówno w socjalistycznej, jak i niepodległej ojczyźnie. Krytykuje w nich obecną scenę polityczną, nie szczędzi gorzkich słów pod adresem skłóconych partyjnych obozów, które doprowadzają do społecznych rozłamów i narodowych waśni. Dobro ojczyzny i postawa patriotyczna są dla niego najwyższym celem. Nawiązują do tej tematyki takie teksty, jak: Dyskurs polityczny, Przyjacielskie rady, Racja stanu czy Życie polityczne, w którym wypomina, że w dysputach polityków coraz częściej padają ostre słowa, „wzajemne oskarżenia, pokrętne tłumaczenia” i „zwykła paplanina”. Natomiast w liryku Co to wszystko znaczy odwołuje się do narodowych tradycji, a decyzje władz nazywa „gangsterskimi swawolami politycznych graczy”. Z kolei w Samorozgrzeszeniu podmiot jednoznacznie stwierdza:

Nie ma dziś kultury dialogu w polityce,
padają zatem słowa pełne ironii w krytyce.
Oczywiście bywają bardzo różne sytuacje,
Ale na koniec wszyscy mają swoje racje.

Obok utworów zaangażowanych politycznie w zbiorze Bilińskiego są też wiersze, w których pobrzmiewa obywatelska troska o dobrostan społeczny naszego kraju. Autor mówi w nich o potrzebie niesienia pomocy ludziom biednym, bezdomnym, pozbawionym pracy, słowem wykluczonych społecznie. Stąd podmiot tych wierszy nakazuje okazywanie empatii, akceptacji, czułości, życzliwości, współczucia i miłości. W utworze Wykluczeni ubogich określa mianem „ludzi nicości”, w Niemej potrzebie apeluje o wrażliwość dla bliźnich, w Nałogu mówi o alkoholizmie jako pladze społecznej, a utwór Empatia kończy przesłaniem:

Gdyby współczucie i wrażliwość były naszymi
przymiotami,
o ileż piękniejsze życie byłoby między nami.

Istotny wydaje się również autobiograficzny poemat Pożegnanie rodzimej ziemi, opowiadający o rodzinnym powrocie do kraju, zaraz po drugiej wojnie, odbytej w bydlęcym wagonie. Wspomina w nim pejzaż stron zapamiętany z dzieciństwa, przywołuje obrazy kamienicy, sadu wiśniowego, różanego ogrodu z ławeczką, kościoła i cmentarza, wspólnych modlitw przed świętym obrazem, widok fortepianu w mieszkaniu, a wojenną zawieruchę, która zmusiła przesiedleńców do eksodusu i tułaczki na zachód nowej Polski, nazywa „szatańskim losem przeznaczenia”.

Twórczość Tadeusza Bilińskiego może przypominać lirycznego Nikifora – twórcę samouka, nieprzystającego do współczesnej literatury z uwagi na klasycystyczne formy i rymowaną frazę, naiwne obrazowanie harmonijnego uniwersum, opartego na wartościach, które w upadającym moralnie i duchowo świecie nijak nie korelują z rzeczywistością. Egzystencjalny makrokosmos Bilińskiego to – o czym poeta ma przeświadczenie – świat miniony, który odszedł do lamusa zarówno pod względem aksjologicznym, jak i metafizycznym. Ale to on stanowił zawsze o ideowej sile bytu zielonogórskiego profesora i myślę, że warto do niego wracać, przypominać, prezentować i jak mantrę powtarzać do upadłego, aby pamiętać, że życie ludzkie ma głębszy poziom, duchowy wymiar i intelektualną rangę.

Robert Rudiak

Spis treści

The post „Może zdążę jesienią coś jeszcze powiedzieć…” Mądrość wyznacznikiem postawy w życiu i poezji, Tadeusz Biliński, Wiersze i poematy appeared first on Pro Libris.

Wolność (od poezji?) w wierszach Konrada Krakowiaka, Konrad Krakowiak, Wszystko prawie

Piotr Eliński — Mon, 22 Jun 2026 08:31:28 +0000

Wolność (od poezji?) w wierszach Konrada Krakowiaka

Konrad Krakowiak, Wszystko prawie, Warszawa 2025, Anagram, 92 s.

W Listach do młodego poety^[1] Rainer Maria Rilke zwraca uwagę na ważne dla poezji zadania. Są nimi: zbliżanie się do realności oraz wytwarzanie nastroju. Te dwa aspekty znaleźć można w twórczości Konrada Krakowiaka – poety, filozofa, dziennikarza i prezentera Telewizji Polskiej. Jest jednak jeszcze trzeci element, charakterystyczny dla czwartego – po tomikach: Warto (2012), Lewa strona bytu (2015) i Już czas (2023) – zbioru wierszy, zatytułowanego Wszystko prawie. Stanowi go umiejętność wyboru, a może raczej – jak w tytule jednego z utworów – „sztuka wyboru”, zarówno w sferze tematycznej, jak i w warstwie formalnej. Warto zatem przyjrzeć się podejmowanym przez autora literackim decyzjom.

„Pyłki prozy” i „ciało poezji”

W swojej poezji Konrad Krakowiak sięga nierzadko do tematów prozaicznych, takich jak sprzątanie (Porządki w świecie poezji – gdzie „pyłki prozy […] zalegają na powierzchniach”), gotowanie, przygotowywanie i spożywanie posiłków (Balon, Jeśli nic dwa razy, Przy obiedzie). Maria Jolanta Fraszewska zwraca uwagę na „problem codzienności życia”^[2], który „doskwiera wszystkim”^[3]. Codzienność zbliża do realności, przepełniona jest konkretem i sensem. Takie ujęcie koresponduje z refleksją Rilkego: „Jeśli dzień powszedni wydaje się Panu ubogi, niech go Pan za to nie obwinia; siebie niech Pan oskarża, że nie dość jest poetą, by wysłowić bogactwa codzienności; bo dla tego, kto tworzy, nie istnieje ubóstwo, nie masz dlań ubogiego ani obojętnego miejsca”^[4].

Te ostatnie słowa znajdują odzwierciedlenie w wierszach Moja Tabora i W poczekalni. Przywołane tu miejsca, w pewnym sensie skazane na ubóstwo i obojętność świata, zostają uważnione, powiększone przez lupę empatii. Paradoksalnie w spotkaniu z taką pozornie nieznaczącą przestrzenią człowiek zaczyna dostrzegać własne braki: „Moje ubóstwo zawstydza mnie do teraz” (Moja Tabora). To zderzenie ze światem biedy, głodu czy choroby wpływa na podejmowane wybory, zmienia perspektywę (Wróciłem z misji w Afryce). Osoba mówiąca w wierszu demaskuje pozory szczęścia upatrywanego w konsumpcji, luksusie czy nawet w pomyślności i zdrowiu, przestaje ją interesować schematycznie i iluzorycznie postrzegane zadowolenie. W wierszu Adwent podmiot liryczny wręcz celowo wystawia się na trudy, aby zbliżyć się do Boga, doświadczyć Jego ubóstwa i przez to zostać prawdziwie ubogaconym.

Oprócz Tabory czy dworcowej poczekalni do realności zbliżają też inne autentyczne, niekiedy wręcz autobiograficzne miejsca, motywy z życia wzięte są pewnego rodzaju inspiracją, która pozwala uruchomić wyobraźnię i wykreować zupełnie nowe światy, historie, sytuacje. Te realne przestrzenie to m.in. związane z życiem poety Lubsko (LubSKO) czy Warszawa (Autoagresja).

Występują również historyczne i współczesne postaci z życia kulturalnego, jak: Wisława Szymborska (Wierszem na Marsa) czy Władysław Szpilman (Wybawca). Codziennością, z której Konrad Krakowiak wyławia „kolorowe muszle”, jest także, podobnie jak w pozostałych zbiorach, życie rodzinne. Nawiązują do niego wiersze: W podróży, Mój syn, Maksymilian Krakowiak, Przy obiedzie.

Takie z pozoru prozaiczne, ale właśnie w swej prostocie ważne tematy wypełniają „ciało poezji” (Dzień jak co dzień). Ciekawe wydają się również sposoby, za pomocą których autor to ciało tworzy. Mamy tu bowiem zarówno utwory rozbudowane, jak i formy bardzo krótkie. Charakterystyczna dla tych pierwszych jest – eksploatowana także często przez Szymborską – „probabilistyczna (eksponująca sytuacje niepomyślane, możliwe dalsze ciągi) metoda rozwijania lirycznego wątku”, o której wspomina Małgorzata Mikołajczak we wstępie do tomiku Warto^[5]. Przykładem mogą tu być wiersze: Nieplanowane oraz Miłość czasem się ulewa. Sprawiają one wrażenie otwierającej się kompozycyjnej szkatułki, zamkniętej ostatecznie klamrą-puentą, która sprowadza ze świata wyobraźni do „wyjściowego” uniwersum realistycznego.

Z kolei formy krótkie wykorzystują przede wszystkim wieloznaczność, paradoksy, zaskakujące zestawienia i puenty, jak w utworze bez tytułu:

Pomyślałem:

różaniec z płatków śniegu.

Nie wiem co z tym zrobić.

Czasu niewiele.

„Akord nieba i piekła” oraz inne dźwięki świata

Zbliżaniu się do realności w poezji autora tomiku towarzyszy budowanie nastroju, o którym także pisał Rilke. Według niego zadaniem poety jest wsłuchanie się w świat, jego dźwięki, bycie słyszalnym głosem i pośrednikiem między Bogiem, naturą a człowiekiem, instrumentem w tych relacjach. To takie nastrajanie odbiorcy, aby usłyszał więcej^[6].

Jaki więc nastrój wprowadzają wiersze Konrada Krakowiaka? Jakie dźwięki świata stają się w nich bardziej słyszalne? Podobnie jak we wcześniejszych zbiorach, można tu mówić o „wyczuleniu” na „kameralność, szept, prostotę” – jak pisze Jakub Rawski w posłowiu do Lewej strony bytu^[7], a także o towarzyszącej „zmysłowi obserwacji” umiejętności „panowania nad emocjami”, na co zwraca uwagę Małgorzata Mikołajczak, komentując tom Warto^[8]. Joanna Wawryk w posłowiu do zbioru Wszystko prawie zatytułowanym Znaki szczególne nazwie to podobnie – „poetyką spokoju” i „stoickim podejściem”^[9]. Jednocześnie cechą wierszy Krakowiaka jest bogactwo nastrojów, budowanych często poprzez antynomie czy paradoksy. Ta różnorodność pozwala na współistnienie tonu podniosłego (Adwent, Rewers) ze swobodnym (U kolegi poety, Ością we wspomnieniu) oraz tematów osobistych (W podróży, Przy obiedzie), religijnych (Adwent, Rewers), filozoficznych (A słowo ciałem się stało, Ryby na brzegu), politycznych (Rewolucja żyje), społecznych (Moja Tabora, W poczekalni, Wróciłem z misji w Afryce) itp. W zbiorze pojawia się także nastrój powagi i pesymistyczna refleksja (Rewolucja żyje, Autoagresja). Bywają także wiersze, które łączą kontrastowe nastroje (Miłość czasem się ulewa, Jeśli nic dwa razy). Klimat zadumy wprowadzają spokojne i łagodne teksty, jak Zobacz czy Świadome macierzyństwo.

Ciekawą odpowiedź na pytanie o nastrój wierszy w tomiku może przynieść wiersz Wybawca. Współistnieją tu ze sobą „akord nieba i piekła”, fortissimo z pianissimo, spokojny nastrój nokturnu Chopina z głośnym hukiem spadających bomb, ale w tym świecie antynomii ważny jest każdy moment wyboru między dobrem a złem, sprawiedliwością a niesprawiedliwością i to ludzka decyzja wpływa na to, jakie dźwięki okażą się dominujące i zwycięskie. Na współistnienie kontrastowych brzmień zwraca uwagę także wiersz Cztery, w którym podmiot liryczny, pokornie, a zarazem przekornie przyznaje: „Niebo opisałbym co najwyżej od zewnątrz,/ piekło na gorąco”.

Umiejętność, a może raczej – mówiąc słowami samego autora – „sztuka” dokonywania wyboru, a także związana z nią wolność człowieka jest dźwiękiem, na który uwrażliwiają wiersze z najnowszego tomu. Temat ten podejmuje m.in. utwór Sztuka wyboru. Tutaj osiągnięcie celu wiąże się nie tylko z trzymaniem się „sprawdzonych zabezpieczeń” (Sztuka wyboru) i wartości, takich jak wiara czy miłość, ale też z konkretnymi wyborami odpowiednich ścieżek i właściwych szczytów.

Wolność rozumiana jako wolna wola oraz możliwość i umiejętność podejmowania decyzji, mierzenie się z różnego rodzaju wyborami, także z pokusami, pobrzmiewa w wielu tekstach Krakowiaka. Przywołać tu można m.in.: Akcent logiczny (przezwyciężenie pokusy kradzieży), Rewers (wybór między wiarą a zwątpieniem) czy Nad mostem (wybór między działaniem desperackim a działaniem heroicznym). W takiej perspektywie adekwatne i aktualne pozostaje zdanie Jerzego Lieberta z wiersza Jeździec: „Uczyniwszy na wieki wybór, w każdej chwili wybierać muszę”^[10].

„Dusza-niejadka” a smakowanie życia

Wolność jest charakterystycznym przymiotem podmiotu lirycznego wielu wierszy. Choć czytamy: „jestem niewyraźnie zapisany” (Wymykam się), można określić niektóre jego rysy. Wśród tych cech warto zauważyć m.in. tajemniczość, nieprzewidywalność (W DNA), wiek po czterdziestce, w połowie życia (Czterdziestka). Czy to rzeczywiście „dusza-niejadka” (Balon)? Wydaje się, że raczej czerpie ona z całego bogactwa życia i świata, nie tylko modlitwę. Nie boi się wyzwań (Nad mostem). Osoba mówiąca delektuje się rzeczywistością, smakuje życie w jego wielowymiarowości, jak w wierszu Wiesz, chodzi o to… A tomik jest przesiąknięty zróżnicowanymi, charakterystycznymi dla konkretnych przeżyć, sytuacji, refleksji czy miejsc smakami. Znaleźć tu można m.in. worek ryżu (Moja Tabora), racuchy z jabłkami (Jeśli nic dwa razy…), rosół (Przy obiedzie), tort (Nieplanowane) czy wykwintne dania (Przygotowania do Wigilii).

Ważnym elementem budowania obrazu postaci mówiącej w wierszach jest refleksja metapoetycka. Różnorodne są sposoby ujęcia tematu poezji i poety: zaczynając od „dosłowności, między, słowami” (U kolegi poety), przez motyw „słów-kluczy” (Nadinterpretacja) i wspomniane już zadanie „wyławiania” nowych znaczeń i kolorów z „szarości dnia” (Niezłomna), aż do podkreślenia wartości poezji, jej trafności, precyzji (Zagadka słowa). Podmiot liryczny czuje się wręcz zespolony ze swoim poetyckim dziełem, utożsamia się z nim (Zatracenie). Jednak nie tyle „rozbija głowę o rzeczywistość”, co – poszukując w świecie, pełnym zbieżności przeciwieństw, uniwersalnego języka (jak czytamy na okładce debiutanckiego tomu) – potrafi zanurzyć się w szukaniu i odkrywaniu w świecie „znaków ulotnych, ledwo powstałych, prawie nieobecnych” (Słownik znaków).

*

Jest jeszcze szczególny rodzaj wolności w wierszach Konrada Krakowiaka. Poeta życzy „wierszy wolnych/ od poezji,// powstałych w czapce niewidce” (Nie za wszelką cenę). Jeśli utwory poetyckie mają się rodzić w czarnej godzinie, w cierpieniu, jeśli kartki, na których są zapisane, mają być poplamione krwią, przesiąknięte łzami, to lepiej, aby nie powstawały, by świat był od nich wolny.

Zbiór Wszystko prawie afirmuje świat i przypomina, że „człowiekiem mądrym jest ten, kto delektuje się życiem”^[11] i w zgodzie ze swoimi wartościami potrafi dokonywać wyborów – po to, aby „smakować niewiele i znaleźć nasycenie, upraszczając życie. Świadomie rezygnować z wielu rzeczy drugorzędnych na rzecz trwania przy tym, co sensowne, aby to, co smakujemy, nas nasyciło i wypełniło”^[12]. W ten sposób paradoksalnie uciekanie się „duszy-niejadki” do modlitwy i „powinności” (poprzez świadomy wybór wartości) – staje się „ucieczką do wolności”, a „wolność od poezji” staje się „wolnością ku poezji”. I tu można już postawić kropkę. A może raczej nadać – jak w wierszu dedykowanym pamięci Wisławy Szymborskiej (Wierszem na Marsa) – ISBN.

Katarzyna Krysińska

^[1] R. M. Rilke, Listy do młodego poety, tłum. J. Nowotniak, [Izabelin] 2022, s. 16-18.
^[2] M. J. Fraszewska, Rzecz o ludzkim bycie, https://akant.org/publikacje/7518-maria-fraszewska-rzecz-o-ludzkim-bycie [dostęp: 5 stycznia 2026].
^[3] Tamże.
^[4] R.M. Rilke, dz. cyt., s.16.
^[5] M. Mikołajczak, „na dobry nowy początek”, [w:] K. Krakowiak, Warto, Zielona Góra 2002, s. 6.
^[6] Pisze o tym R.M. Rilke, zaznaczając także: „Albowiem ten, kto tworzy, musi być sam sobie światem, znajdować wszystko w sobie i w naturze, z którą się związał”, dz. cyt., s. 18.
^[7] J. Rawski, Wiersze po właściwej stronie bytu, [w:] K. Krakowiak, Lewa strona bytu, Zielona Góra 2015, s. 82.
^[8] M. Mikołajczak, dz. cyt., s. 9.
^[9] J. Wawryk, Znaki szczególne, [w:] K. Krakowiak, Wszystko prawie, Warszawa 2025, s. 85.
^[10] J. Liebert, Jeździec, [w:] tegoż, Gusła: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/gusla-iii-jezdziec.html [dostęp: 5 stycznia 2026].
^[11] K. Grzywocz, Jak smakować życie, Wrocław 2020, s. 123.
^[12] Tamże, s. 90.

Spis treści

The post Wolność (od poezji?) w wierszach Konrada Krakowiaka, Konrad Krakowiak, Wszystko prawie appeared first on Pro Libris.

Wpisani w Zieloną Górę, Halina Grochowska, Marcowy strych

Piotr Eliński — Mon, 22 Jun 2026 08:18:45 +0000

Wpisani w Zieloną Górę

Halina Grochowska, Marcowy strych, Warszawska Firma Wydawnicza, Warszawa 2024, 272 s.

Halina Grochowska wydała czwartą już, obszerną książkę prozatorską, której istnienia w dorobku autorki wywodzącej się z Zielonej Góry nie wypadałoby przemilczeć. Wręcz przeciwnie – warto wspomnieć o wszystkich jej dziełach, choćby dlatego, że stanowią barwny i bogaty w szczegóły opis życia zwykłych ludzi w latach PRL-u. Przybyli oni tutaj z różnych stron i mimo wielu trudów starali się radzić sobie z codziennością. Grochowska jest wyczulona na ten powszedni bieg spraw i sytuacje międzyludzkie, nawet krotochwilne.

Umie sugestywnie oddać niepowtarzalny koloryt życia mieszkańców lokali komunalnych oraz problemy obyczajowe i społeczne, które na swój sposób oceniali i przeżywali. Zaciekawiać mogą ich zwyczajne osobowości, ukazane bez zbędnego wnikania w psychologiczne meandry. Te literackie ujęcia można uznać za dokumenty minionego czasu.

W Marcowym strychu wszystkie narracje skupione są wokół dwóch postaci, które mocno zaznaczyły się w historii Zielonej Góry, a mianowicie: wokół charyzmatycznego księdza Kazimierza Michalskiego, mającego obecnie swój pomnik w sąsiedztwie kościoła pw. świętej Jadwigi i Zbigniewa Czarnucha, który dał się poznać nie tylko jako nauczyciel historii i dyrektor Liceum Ogólnokształcącego przy ulicy Chopina, ale i – jak czytam – „fenomenalny pedagog, druh Zbigniew Czarnuch, który znajdował i rozwijał” w młodzieży postawy pracy, realizowania się według szlachetnych postaw i ideałów oraz gromadził ją w legendarnym harcerskim szczepie Makusynów. Jemu zresztą poświęcona jest znaczącą część tej prozy. Z kolei ksiądz Michalski mocno zapisał się w pamięci swoją postawą religijną i tym, że skupiał wokół siebie ludzi wiary, zwłaszcza tzw. podwórkowych, ale głównie w związku z tzw. Wydarzeniami Zielonogórskimi 30 maja 1960 roku, które dotyczyły Domu Katolickiego. Wtedy pięć tysięcy Zielonogórzan wyszło na ulice, by zaprotestować przeciw decyzji ówczesnej władzy komunistycznej, która odbierała ten budynek Kościołowi. Wydarzenia te nazwane Wydarzeniami Zielonogórskimi przybrały formę walki. Były dostrzeżone nawet przez „Wolną Europę”. Z powodu tego sprzeciwu wiele osób spotkały potem ciężkie represje. Nieco zdawkowo i lekko pisarka potraktowała ten temat. Niemniej to wszystko w książce jest. Ujęte z uwzględnieniem perspektywy ludzi różnego autoramentu, ale i tych bardzo młodych jeszcze, czyli w wieku szkolnym – Mariusza, Piotrka i Krzysia. Halina Grochowska oddała temperaturę i horyzont politycznego

konfliktu. Najwięcej jednak jest o Zbigniewie Czarnuchu, Cudakach i Makusynach. I podlotkach wchodzących w dorosłe życie. Czyli na ówczesną zielonogórską rzeczywistość autorka spojrzała jakby z dwóch stron. I można odnieść wrażenie, że przy okazji opowiada się raczej po jednej z nich, o czym może czytelnik się przekonać.

Czesław Sobkowiak

Spis treści

The post Wpisani w Zieloną Górę, Halina Grochowska, Marcowy strych appeared first on Pro Libris.