Henryk Mądrawski oczyma historyków sztuki

Prowadząc poszukiwania na temat sylwetki twórczej Henryka Mądrawskiego, trafiamy na ślady zgodnych opinii świadczących o niezwykle poważnym traktowaniu przez artystę misji tworzenia. Możemy w jego przypadku mówić wręcz o kulcie pracy. Krytyk, poeta, profesor nauk humanistycznych, Kazimierz Nowosielski opowiadał o artyście:

…W wybrzeżowym środowisku słynął Mądrawski ze swej niezwykłej pracowitości. Ta, być może wyniesiona z wiejskiego środowiska cecha niemal codziennie nakazywała mu opuszczać skromne blokowe mieszkanie na Osiedlu Mickiewicza w Sopocie i udawać się do mieszczącej się na strychu „falowca” pracowni na gdańskim Osiedlu Przymorze. Jego ręce, jak powiadał w jednym z wywiadów, „musiały być stale zajęte”. Zostawił setki dzieł; uprawiał malarstwo olejne, temperę, gwasz, akwarelę… Bywały okresy, kiedy sporo rysował i rytował.

Studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku, które przypadły na lata 1959-1965, dały Mądrawskiemu solidne podstawy teoretyczne, pozwoliły także opanować warsztat malarski pod kierunkiem czołowych polskich artystów (prof. Piotra Potworowskiego, później prof. Stanisława Borysowskiego). Obcowanie ze znakomitościami gdańskiej uczelni pozwoliło Mądrawskiemu również znaleźć własny, charakterystyczny rys artystyczny i odkryć indywidualne podejście do materii twórczej.

Historyk sztuki, Adam Pawlak, opowiadał o jego drodze do malarstwa:

Od momentu ukończenia studiów na Wydziale Malarstwa i Grafiki w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku uprawia malarstwo sztalugowe, rytownictwo i rzeźbiarstwo. W tej twórczości nie było i nadal nie ma miejsca na rewolucyjne zrywy, awangardowe szaleństwa. Od samego początku pracuje artysta spokojnie i z nadzieją, że dzięki własnemu wysiłkowi i dobrym wzorcom doskonali umiejętności warsztatowe oraz wyobraźnię twórczą. Kontynuując tradycje europejskiej sztuki i bezpośredniego mistrza – Piotra Potworowskiego, zawsze dążył do samookreślenia i tworzenia dzieł zgodnie z własną intuicją i uznanymi wartościami estetycznymi. Nigdy nie starał się malować obrazów w stylu swego wybitnego nauczyciela. Można nawet powiedzieć, że znając intencje i drogę, którą kroczył mistrz, sam zmierzał do wyzbycia się atrybutów jednoznacznie określających indywidualność twórczą Potworowskiego. Odrzucając chęć prostej imitacji twórczości mistrza, młody artysta postanowił jednak zachować ze spuścizny pewne wartości. Chodzi przede wszystkim o kulturę kolorystyczną i suwerenność praw optyki obrazu.

Pawlak podkreśla, że nawet pobieżna znajomość sztuki Mądrawskiego wskazuje na jego skłonność do swobodnego posługiwania się kolorem, co samo przez się konstruuje strukturę obrazu:

Henryk Mądrawski jest kolorystą, który nie odrzucił pryncypiów artystycznych wpajanych mu w czasie studiów, ale zarazem skoncentrował się na wypracowaniu własnej wizji sztuki, swojej świadomości artystycznej. Jego głównym celem jest wyrażenie własnego stosunku do rzeczy, a mówiąc dokładniej – stworzenie aluzji do obiektywnego świata, zarówno jeśli chodzi o pejzaż, sceny rodzajowe, jak i postacie. Przeto obraz staje się autonomiczną strukturą malarską, niepozbawioną jednak materialnych podstaw. Artysta jest kolorystą i dlatego właśnie gra kolorów często określa konstrukcję obrazu bądź sugeruje trójwymiarową przestrzeń. Oprócz tego barwy służyły mu do zbudowania odpowiedniego rytmu nastrojów i wyrażenia ekspresji. Zdecydowana większość dzieł posiada tytuły nawiązujące bezpośrednio do tego, co się na nich dzieje. Sygnalizują raczej ogólną kwestię, problem malarski, który artysta usiłował rozwiązać lub rodzaj malarstwa. Jako obce traktował wszelkie próby redukowania sztuki do życia, ale i propozycje mieszczące się w ramach prostego i płaskiego realizmu. Malarstwo to jest bardzo dynamiczne, można nawet powiedzieć, że głównie charakteryzuje się intuicyjną impulsywnością i żywiołowością kolorystycznych zestrojów. Artysta dość często zestawia barwne plamy z tonacji zimnych i ciepłych, a także ekspresyjnie deformuje kształty. Niekiedy pozostawia pewne fragmenty płótna bez dopracowania i w ten sposób zaznacza spontaniczność swoich działań. Dramaturgia jego sztuki wypływa bardziej z przeżyć wewnętrznych niż z zewnętrznego otoczenia, czyli naszej rzeczywistości. Trzeba również podkreślić występującą u twórcy dużą umiejętność różnicowania nastrojów i wywoływania różnorodnych odczuć.

Osobną, nie mniej ważną dziedziną tworzenia stała się dla Mądrawskiego grafika. Z powodzeniem uprawiał linorytnictwo, mezzotintę, akwatintę i akwafortę. Obrazował przede wszystkim tematy morskie, florę i faunę, także obiekty architektoniczne. Niemal w większości jego prac graficznych dominuje czerń, która przybiera różne stany napięć i za każdym razem jest znacząca. Jak szczegółowo wyjaśnia Adam Pawlak:

Fakturę graficznych płaszczyzn tworzą przede wszystkim plamy i kropki, w znacznie mniejszym stopniu kreski. Artysta uczynił powierzchnię graficzną podobną do struktury malarskiej. Grafiki są równie ekspresywne i dynamiczne, co całe malarstwo. Kondensacja czarnej materii i rozrzedzanie jej służą głównie stopniowaniu siły ekspresji plansz. I tu z łatwością dostrzeżemy, że tworzą one świat form będących bardziej rezultatem emocjonalnej kreatywności niż obiektywnej obserwacji.

Ciekawy, ale też dramatyczny wątek inspiracji artystycznych Henryka Mądrawskiego przytacza Kazimierz Nowosielski, odnosząc się do osobistych doświadczeń twórcy:

Ze współczesnych zagranicznych artystów chyba najbardziej fascynował go Francis Bacon z jego namiętnościami i pasją, z jaką się malarstwu oddawał. Należał do generacji, która zarówno w okresie studiów, jak i po ich ukończeniu żarliwie szukała jakiejś sfery pośredniczenia między walorami sztuki abstrakcyjnej i prawdą o człowieku samotnym, poranionym przez historię, nieufnym wobec zestandaryzowanych przez ideologię oraz masową kulturę form życia. W jakiś zadziwiający sposób pociągał go człowiek pokiereszowany przez los, zagubiony, wyrzucony na margines. Kiedyś powiedział mi, że ciągle nie może się uwolnić od obrazu, który widział w dzieciństwie, gdy we wrześniu 1939 roku na wozie razem z ojcem uciekali z Chojnic pod gradem niemieckich kul i pocisków. Po rowach i na poboczach leżeli porozrywani ludzie. Jemu i ojcu udało się uniknąć śmierci. Ale trauma została – i na jego obrazach uwidaczniają się jej ślady. Bywało, że malował postaci przepalone jakimś okrutnym ogniem historii, ciała poćwiartowane, rozpryskujące się ludzie szczątki… Wiedział, do czego jest zdolny człowiek, i na swój sposób odsłaniał to; swoją artystyczną wrażliwość lokował między abstrakcją a ekspresjonizmem, między postrealistyczną figuracją a oniryzmem. Ludzki świat wydawał mu się znaczeniowo wielce złożony i w swej istocie głęboko wielowarstwowy.

Znawca sztuki, Elblążanin Ryszard Tomczyk, zwraca uwagę na artystyczne dążenie Mądrawskiego do upraszczania formy, do poszukiwania lakoniczności i syntezy. Nazywa ten proces przejrzystym świadectwem. Wnikliwie charakteryzuje twórczy warsztat:

[…] Prace artysty robią na spektatorach bardzo silne wrażenie. Atakują dynamiką zawsze mocnego koloru, agresywnego rysunku prowadzonego szerokim pędzlem – więc komponentu ogromnie znaczącego w formowaniu. Przede wszystkim zaś – energią, niemal spontanicznością śmiałych „ciosów” pędzla i absolutną wolnością od pedantyzmu. Z tego powodu ekspozycja wymaga przestrzeni. […] Obrazy tak właśnie malowane potrzebują dystansu. Znakomicie też wytrzymują konkurencję faktury ścian, której nie znosi tutaj malarstwo realistów czy w ogóle – „cyzelatorów”.

Ryszard Tomczyk kładzie nacisk na ekspresjonizm malarstwa Mądrawskiego, dostrzega wagę rytmu w jego kompozycjach, co sprawia, iż każde z dzieł „tłumaczy się” od pierwszego na nie spojrzenia. Dopatruje się malarskiego clou, które tkwi w kolorze, w zestawieniach – często agresywnie kontrastowych bądź też zharmonizowanych. Zauważa przechodzenie tonów zimnych w gorące lub soczystych w stłumione. Według Tomczyka:

Wyrazem filozofii malarskiej Mądrawskiego jest służąca budowaniu formy czarna, okalająca barwne płaszczyzny krecha. Stanowi ona wyraz nie tylko reakcji emocjonalnej, ekspresji, ale również – co częste u twórców, dla których natura nie jest wyłącznie pretekstem do nieskrępowanej zabawy kolorystycznej – akt wewnętrznego rygoru, formę samoobrony przed destrukcją, świadectwo więzi ze światem pozamalarskich odniesień, form i kształtów. Zaś sedno tego malarstwa tkwi w zdumiewającej sile syntezy, w odwadze decyzji, w umiejętności eliminowania tego, co niekonieczne i co trąci gadulstwem. Właśnie tej lakoniczności, niezawodnemu instynktowi w budowaniu przy pomocy koloru i obrysu rygoryzującego plamę barwną, zawdzięczają dzieła Mądrawskiego swą energię, zdolność do wywołania efektu eksplozji w oczach odbiorcy. Malarstwo Mądrawskiego nie cieszy oka ciszą i spokojem, nie wdzięczy się do tych, którzy od dzieł sztuki oczekują głównie dekoracyjności i ucieczki od dramaturgii życia. To ogromnie krzepiące obcować ze sztuką twórców wiernych sobie i niewdzięczących się do zmieniających się mód i gustów. […]

Znawcy, których opinie przytoczono, zgodnie twierdzą, że twórczość Henryka Mądrawskiego jest odległa od postmodernistycznych ideałów, ale bliska wyobraźni współczesnego odbiorcy. Jego dzieła niepokoją i pobudzają do odczytywania niejednoznacznych sensów.

Źródła:

Henryk Mądrawski. Malarstwo i rysunek, katalog Muzeum Narodowego – Pałac Opatów w Gdańsku, BWA w Bydgoszczy, BWA w Zielonej Górze, BWA w Nowym Sączu, Galeria UJ w Krakowie 1998-1999, brak miejsca i roku wyd., s. 3-4.

https://www.pgs.pl/artysta–zyciorys/madrawski–henryk

Andrzej Draguła

Gąsior jest przypadkiem osobnym^*

Nie dalej jak dwa tygodnie temu miałem przyjemność gościć w Muzeum Diecezjalnym w Opolu, gdzie – podczas spotkania noworocznego środowisk twórczych – szukałem odpowiedzi na pytanie, komu potrzebni są artyści. Punktem wyjścia do rozważań było stwierdzenie papieża Franciszka: „do ocalenia człowieczeństwa niezbędne są poezja i miłość”. Nie wiem, czy Franciszek czytywał Norwida, ale trudno nie odczytać w tym echa słów polskiego wieszcza, które wypada przypomnieć w tym miejscu: „Z rzeczy świata tego zostaną tylko dwie/ dwie tylko – poezja i dobroć… i więcej nic”. Czy tylko poezja? Kiedy myślę o poezji, uświadamiam sobie, że wszelka sztuka jest w pewnym sensie poezją, szczególnym sposobem widzenia świata, który dostępny jest tylko artystom. Już Horacy mówił: ut pictura poesis – poezja niech będzie jak obraz. Czyż nie można by powiedzieć: ut poesis pictura – obraz niech będzie jak poezja?

Trzeba by teraz przywołać cały opolski wywód, dość powiedzieć, że ocalającej funkcji poezji i wszelkiej sztuki trudno nie przyrównać do wiary. I jest w tym przyrównaniu sens. XVIII-wieczny poeta niemiecki Novalis pisał: „Poeci i kapłani byli początkowo jednością, dopiero późniejsze czasy ich rozdzieliły. Tym niemniej prawdziwy poeta jest zawsze kapłanem, tak jak prawdziwy kapłan będzie poetą. Czyż przyszłość nie powinna przywrócić dawnego porządku rzeczy?”. Czy to jest jeszcze możliwe?

Zebraliśmy się dzisiaj na finisażu wystawy Jerzego Gąsiorka. Jej autor jest zarówno poetą, jak i artystą plastykiem. To połączenie dwóch rodzajów sztuk w jednym twórcy daje niezwykły efekt. Jego wiersze są ut pictura, jak obrazy, a jego rzeźby i asamblaże – ut poesis, jak wiersze. W wierszu zatytułowanym Chcę do nieba Gąsiorek pisze:

Wystarczy
spojrzeć za okno
wszędzie poezja
leży odłogiem
lecz poeta słaby
nie umie jej podnieść

Jeżeli, mówiąc o poecie, Gąsiorek myśli o sobie, to wypada kategorycznie się nie zgodzić. Załóżmy jednak, że rzeczywiście poeta nie potrafi podnieść. Ale to, czego poeta nie potrafi podnieść, potrafi podnieść rzeźbiarz, artysta, twórca asamblaży.

Gąsiora często sytuuje się w tym samym nurcie co Władysława Hasiora czy Jerzego Beresia. Można, ale czy trzeba? Bereś jest bardziej performatywny, Hasior – o wiele bardziej barokowy, by nie powiedzieć – wybujały. Gąsior jest przypadkiem osobnym: ascetyczny w formie, powściągliwy w doborze materii, bardziej podrzeźbia to, co zastane, niż rzeźbi nowe, bardziej komponuje, niż konfrontuje. Jego dzieła nie są rozgadanymi poematami. To raczej formy krótkie, czasami zbliżone do plastycznego haiku, skoncentrowane na jednej metaforze. Niewiele trzeba, by ukazać dzieciństwo Jezusa – wystarczy latawiec, w jamie serca umieścić krzyżyk, by stworzyć Bolesną, wykorzystać opaloną deskę z płonącej katedry, by uczynić z niej Pietę.

Kapłan i poeta. Nie trzeba być księdzem, by być kapłanem. To oczywiste. Wystarczy mieć wzrok prorocki, który widzi niedostrzegalne, słuch prorocki, który słyszy niewymawialne i z tego stworzyć obraz bądź ułożyć wiersz.

Ks. Janusz S. Pasierb, kapłan i poeta, teolog i historyk sztuki, pisał: „Jestem głęboko przeświadczony o profetyckim charakterze sztuki. W wielu epokach, tak było także do niedawna w naszych czasach, właśnie artyści, a nie teologowie, mieli dar widzenia świata i czasu”. Może rzeczywiście Jerzy Gąsiorek jest artystą dawnym, jeszcze sprzed rozpadu świata na sacrum i profanum, ale na pewno jest takim artystą, który potrafi przetłumaczyć wewnętrzne doświadczenie sacrum na język profanum, abyśmy mogli je zobaczyć i usłyszeć.

W tomiku poetyckim pt. Czas rzeźbię artysta się żali:

Przecież nie będzie
mnie kiedyś
Zostaną słowa zapisane w wierszu
Trochę rzeźb, obrazów
Wciąż starsze, ale czy cenniejsze?
Czy i kogo wzruszą?
Może jedynie pająka
co utka z kurzu sieć zapomnienia

Nas wzruszają, Panie Jerzy, nas. Dlatego tu dzisiaj jesteśmy.

Iwona Peryt-Gierasimczuk

Adam Bagiński i jego twórczość

Adam Bagiński urodził się 25 lutego 1940 roku. W latach 1961-1966 studiował na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w rodzinnym Toruniu. W 1967 roku przyjechał do Zielonej Góry, gdzie mieszka i tworzy do dziś.

„Malowanie jest dla mnie formą wypowiedzi wynikającej z potrzeby psychicznej. Przywołuję w pamięci sytuacje związane z przeżytym miejscem i pejzażem. W nawiązaniu do tych wspomnień i przeżyć powstają kompozycje o zróżnicowanym natężeniu emocjonalnym” – tak mówi o swojej twórczości współczesny impresjonista, co świat obserwuje i – od lat w tym samym atelier – zapamiętane kadry na płótnie i papierze zapisuje…

Mariusz Gorzelak

O twórczości Ewy Ziembickiej

Moja współpraca z Ewą Ziembicką rozpoczęła się w roku 2017. Od pierwszego spotkania dała się poznać jako osoba o niezwykle twórczej osobowości, wrażliwej, zaangażowanej i otwartej.

Wybierając Pracownię Książki Artystycznej w Katedrze Grafiki Artystycznej na Wydziale Grafiki i Sztuki Mediów Akademii Sztuk Pięknych im. E. Gepperta i podejmując trud opanowania wymagającego warsztatu graficznego, rozwinęła w sobie wiele cech, które będą charakterystyczne dla niej zarówno przez okres studiów, jak i po ich ukończeniu, takich jak potrzeba stałego pogłębiania wiedzy, szacunek dla tradycji i warsztatu, ale również wiara w siłę młodzieńczego entuzjazmu, odwaga do własnych poszukiwań, wrażliwość na otaczającą rzeczywistość.

Ewa Ziembicka brała udział w licznych projektach i wystawach, takich jak m.in. międzynarodowy projekt popularyzatorsko-artystyczny PrintCard Wrocław, gdzie pełniła ważne i odpowiedzialne funkcje organizacyjne i kuratorskie. Podczas tej kilkuletniej twórczej przygody dała się również poznać jako osoba z olbrzymim potencjałem lidera, który potrafi motywować i zachęcać współpracowników do kreatywnych działań. Studia uwieńczone zostały wysoko ocenionym dyplomem, który w zakresie grafiki artystycznej zrealizowany został pod moim kierunkiem. Po zakończeniu okresu studiów Ewa Ziembicka aktywnie podtrzymuje kontakt z macierzystą uczelnią i Pracownią Książki Artystycznej, współpracując przy różnego rodzaju działaniach i projektach, inspirując tym samym studentów.

Ewa Ziembicka to utalentowana twórczyni, pracująca w obszarze rysunku, grafiki i projektowania graficznego. Jest niezwykle zaangażowana i oddana zarówno w działaniach artystycznych i projektowych, jak i upowszechniających działalność artystyczną i kulturalną. Jest osobą, która nie boi się marzyć, planować i ambitnie patrzeć w przyszłość, w której sztuka i projektowanie jest nośnikiem humanistycznych wartości i wciąż aktualną odpowiedzią na poszukiwanie dobra, prawdy i piękna.