Start Zbliżenia Romana Kaszczyc (1938-2016)

Romana Kaszczyc (1938-2016)

Romana Kaszczyc, znana też jako Roma Barlinecka, człowiek wielu pasji, wszechstronna artystka i pisarka, urodziła się 25 maja 1938 r. w Kopczyńcach na Podolu. Po ukończeniu w 1962 r. studiów w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych we Wrocławiu, postanowiła na stałe zamieszkać w Barlinku, do którego po raz pierwszy trafiła z teatrem studenckim. Tutaj przy Zakładowym Domu Kultury „Panorama” założyła Ognisko Plastyczne, a w 1975 r. autorską Pracownię Ceramiki Unikatowej dla dzieci i dorosłych. Specjalizowała się w ceramice, tworząc „ciamarajdy”, ale także zajmowała się innymi formami plastycznymi – malarstwem sztalugowym, rysunkiem, grafiką, scenografią, ilustrowaniem książek, tworzyła znaki i projekty graficzne, m.in. logo Pegaza dla kwartalnika „Pegaz Lubuski”.

Była także poetką, pisarką, dziennikarką, autorką tekstów piosenek, animatorką życia kulturalnego w Barlinku, współzałożycielką Towarzystwa Miłośników Barlinka i gazety regionalnej „Echo Barlinka”. Przez długi czas pisała felietony do tego periodyku zatytułowane Szkice ptasim piórem. Zadebiutowała literacko w 1984 r. na łamach „Ziemi Gorzowskiej”. Przez lata była związana z lubuskim środowiskiem artystycznym i literackim. Projektowała okładki i ilustrowała książki poetyckie ukazujące się w serii Biblioteki Literackiej Gorzowskiego Towarzystwa Kultury, a także własne tomiki poezji oraz zbiory legend i baśni. Jest autorką ośmiu książek i dwóch monografii. Wydała trzy zbiory wierszy, myśli, powiastek prozatorskich: Dziennik liryczny (GTK, Gorzów 1988), Imię czasu (Rolland, Gorzów 1996), Nie naprawiajcie zegara (Wyd. Teatru Kana, Szczecin 2002); zbiory baśni, legend i opowieści: Duchy z puszczy rodem. Legendy i baśnie z Barlinka i okolic (ZMiG Barlinek i WAG Arsenał Gorzów 1996), Kiedy kruk biały (Oficyna In Plus, Wołczkowo 2002), Barlinecka niezapominajkowa legenda (TMB, Barlinek 2004), zbiór sześciu pojedynczo wydanych w formie turystycznej Barlineckich legend (Barlinek 2004), Baśń o Królowej Puszczy Barlineckiej (PPHU Zapol, Szczecin 2006) oraz Przelewickie opowieści. O duchach, diabłach i demonach (Gmina, Przelewice 2008). Ponadto była autorką monografii – o chórze „Halka” działającym przy Barlineckim Ośrodku Kultury i o Towarzystwie Miłośników Barlinka, wydanej w 2009 r. z okazji 40-lecia powstania TMB.
W jednym z wywiadów artystka powiedziała o swojej twórczości: „Przywiązuję ogromną wagę do dyscypliny artystycznej, ale z drugiej strony na ogół miałam więcej do powiedzenia niż mogłam wyrazić w ceramice, rysunku czy obecnie w malarstwie. Pewnie właśnie dlatego zaczęłam notować swoje przemyślenia i tak powstał Dziennik liryczny. Z tego samego źródła rodzą się moją wiersze”.
Ponad 20 lat temu artystka ze względu na chorobę zarzuciła ceramikę artystyczną i poświęciła się wyłącznie pisaniu, ilustrowaniu i malowaniu. Spod jej pióra wyszło 95 baśni i legend poświęconych miejscowościom, osadom i miejscom obszaru zachodniopomorskiego, pomorskiego i północnego pogranicza województwa lubuskiego.
Jej baśnie oparte były na dokumentach historycznych Barlinka, często nawiązywały do demonologii słowiańskiej, starogermańskich wierzeń czy wspomnień z dzieciństwa spędzonego na Kresach. Stąd w jej utworach pojawiały się demony, leśne duchy, rusałki, nimfy, topielice, utopce, wodnice, wiły, wilkołaki, czarownice, upiory, baboki, mamuny, czarty, guślarze czy koboldy i skrzaty. Opisywane przez Kaszczyc miejsca to najczęściej urokliwe, malowniczo położone oraz pełne grozy i tajemnic jeziora, puszcze, buczyny, wyspy znajdujące się na jeziorach, młyny wodne, głazy i wzgórza, rzeczki i źródełka, występujące wokół takich wsi i osad, takich jak: Brunków, Okunin, Krzynka, Karsko, Lutówka, Wierzbnica, Półchleb, Przelewice, Koszykowy Dwór, Lubniewice oraz większych miejscowości i ich okolic, np. Barlinek, Pełczyce, Recz, Gryfice, Szczecinek, Myślibórz, Darłowo, Pyrzyce i Choszczno. Swoje opowieści zwykle ilustrowała barwnymi rysunkami przedstawiającymi rozliczne demony, duchy, widziadła, zjawy, wodniki lub anioły, dusze i postacie ludzkie bądź historyczne. Podobnie czyniła też z tomikami poezji i prozy lirycznej, które ozdabiała metaforycznymi obrazkami i rysunkami w formie czarnej, surowej, niepokojącej kreski, zbliżającej jej technikę do stylu kubistycznego i surrealistycznego.
Za swoją pracę artystyczną Kaszczyc otrzymała wiele nagród i odznaczeń, m.in. Order Uśmiechu, Krzyż Kawalerski Odrodzenia Polski, Zasłużony Kulturze „Gloria Artis”, Medal „Pro Arte”, Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży. Miała w dorobku około 100 wystaw w kraju i za granicą, ponad 100 spotkań autorskich, konferencji i wykładów przeprowadzonych w Polsce i Niemczech. Wzięła udział w ponad 40 audycjach telewizyjnych i radiowych, a zespół W drodze nagrał kasetę z piosenkami do jej tekstów. Współpracowała z wieloma instytucjami kultury w Polsce i regionie. Była członkiem Narodowej Rady Kultury. W 2011 r. w Europejskim Centrum Spotkań w Barlinku otwarto jej stałą galerię z pracownią, a rok później w Barlineckim Ośrodku Kultury obchodziła 50-lecie pracy twórczej, w trakcie którego okrzyknięto ją Królową Barlineckich Artystów. Była bowiem artystką kompletną i twórczo spełnioną.
Roma Kaszczyc po długiej i wyczerpującej chorobie zmarła 22 maja 2016 r., mając 78 lat. Trzy dni później urna z jej prochami została złożona na cmentarzu w Barlinku, w jej ukochanym mieście.

BIBLIOGRAFIA:
K. Kamińska, Leksykon literatury gorzowskiej, Gorzów Wlkp. 2003.
Nastawię zegar od nowa – wywiad K. Kamińskiej z R. Kaszczyc, „Ziemia Gorzowska” 1992, nr 41.
R. Rudiak, Baśń literacka na Ziemi Lubuskiej po 1945 roku, Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra 2015 (praca podyplomowa).

 

 

Robert Rudiak