Start Zbliżenia Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy na Ziemi Lubuskiej w latach 1961-1981 (część II)

Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy na Ziemi Lubuskiej w latach 1961-1981 (część II)

Do 1970 r. część osób odeszła z zielonogórskiego KKMP, zwłaszcza po osiągnięciu wyznaczonego celu, jakim było członkostwo w ZLP, przeniesienie się do większego ośrodka miejskiego, podjęcie intratnego zatrudnienia w redakcji prasowej i samodzielne kontynuowanie kariery pisarskiej, na tyle skuteczne, że pozwalające zaistnieć w świadomości czytelniczej i krytycznoliterackiej na skalę ogólnokrajową. To mogło się udać tylko w przypadku silnych i utalentowanych osobowości. O lubuskich literatach rodem z KKMP pisał Bronisław Gołębiowski:

Podobnie silne indywidualności ukształtowały się w toku wieloletniej działalności ośrodka zielonogórskiego. […] Założyciele ośrodka, tacy jak Z. Trziszka czy Andrzej K. Waśkiewicz, są dziś indywidualnościami pisarskimi, a ich książki zdobyły sobie uznanie krytyki
1.

W tym okresie Zygmunt Trziszka (ur. 1936 w Wełdzirzu koło Stanisławowa) wydał zbiory opowiadań: Wielkie świniobicie (1965), Żylasta ręka ojca (1967) i Dom nadodrzański (1968), powieść Romansoid (1969) oraz szkic biograficzny Dojrzewanie. Sylwetki zasłużonych działaczy ludowych na Ziemi Lubuskiej (wspólnie z I. Rybczyńską i A.K. Waśkiewiczem, 1965). Za powieść Romansoid został wyróżniony Nagrodą Literacką im. Piętaka. Trziszka ukończył Studium Nauczycielskie w Szczecinie, a następnie polonistykę w WSP w Opolu. W latach 1955-62 pracował jako nauczyciel w szkołach wiejskich w Jastrzębniku, Ulimiu i Kłodawie. Po przeprowadzce do Zielonej Góry był dziennikarzem „Gazety Zielonogórskiej”, a w latach 1962-74 redaktorem „Dziennika Ludowego” oraz korespondentem „Zielonego Sztandaru” i „Tygodnika Kulturalnego”.
W 1970 r. Trziszka wyjechał do Warszawy, gdzie pracował jako dziennikarz i redaktor naczelny m.in. „Miesięcznika Literackiego”. Po 1970 r. ukazały się kolejne jego prace – zbiory opowiadań: Przedmiotowy pejzaż (1975), Dobra nowina (1976), Z dołu w górę (1977), Dać drapaka (1983) i Piaszczysta skarpa (1981), powieści: Drewniane wesele (1971), Dopala się noc (1971), Happeniada (1976), Już niedaleko (1978), Oczerety (1979), Stan skupienia (1983), Według Filipa. Apokryf (1985) i Wędrówka (1987), szkic dokumentalny Na pohybel (1993), szkice krytycznoliterackie: Mój pisarz (1979), Korzenie plebejusza (1984), Leopold Buczkowski (1987), Żywe dialogi (1989) oraz zbiór reportaży Podróże do mojej Itaki (1980) i zbiór wspomnień Wrastanie albo zapiśnik samouka (1982). W 1989 r. wystąpił z ZLP i rok później założył własny Związek Twórczy Pisarzy Polskich, którego został prezesem. Oddział ZTPP założył również w Zielonej Górze, z którą cały czas podtrzymywał kontakty, bowiem tu pozostali jego najbliżsi. Pisarz długo nie mógł odnaleźć się w nowej sytuacji ekonomiczno-politycznej i socjalnej kraju po 1990 r. Zginął śmiercią samobójczą w swoim mieszkaniu na Ursynowie w 2000 r. Krytycy bardzo szybko zaliczyli Trziszkę do czołowych pisarzy polskiego nurtu wiejskiego obok takich twórców jak Piętak, Kawalec, Redliński, Nowak, Myśliwski czy Łoziński.
altalt
   Zygmunt Trziszka                                                                    Andrzej K. Waśkiewicz

Z kolei Andrzej K. Waśkiewicz (ur. 1941 r. w Warszawie), który w 1961 r. zadebiutował wierszem w „Zarzewiu”, do 1979 r., tj. do chwili wyjazdu z Zielonej Góry wydał zbiory wierszy: Wstępowanie (1963), Strefa pamięci (1965), Dziedzictwo (1966), Przestrzeń po człowieku (1967), Próba uzasadnienia (1970), Zapis z nieobecności (1971), Tożsamość (1973), Bezsenna jawa (1977); powieść Dom z płaskim dachem (1966); szkice biograficzne: Dojrzewanie. Sylwetki zasłużonych działaczy ludowych na Ziemi Lubuskiej (wspólnie z I. Rybczyńską i Z. Trziszką , 1965), Lubuskie środowisko literackie. Informator (1970);szkice krytycznoliterackie: Świadomość pokolenia (1968), Rygor i marzenie. Szkice o poetach trzech awangard (1973), O poezji Juliana Przybosia (1977), Formy obecnościnieobecnego pokolenia” (1978) oraz Modele i formuła. Szkice o młodej poezji lat sześćdziesiątych (1978).
Waśkiewicz ukończył technikum rolnicze w Szprotawie, następnie Studium Bibliotekoznawcze w Jarocinie oraz polonistykę na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. W latach 1963-66 był redaktorem „Gazety Chłopskiej”, a od 1967 r. „Nadodrza”. Mieszkał w Kożuchowie, Lubsku i Zielonej Górze, a następnie w Gdańsku, gdzie był publicystą „Integracji”, „Młodej Sztuki”, „Gazety Gdańskiej” i „Głosu Wybrzeża” oraz redaktorem naczelnym m.in. dwumiesięcznika „Autograf” i „Gdańskiego Rocznika Kulturalnego”. Należał do orientacji poetyckiej „Hybrydy” w Warszawie, był członkiem zielonogórskiego oddziału Związku Literatów Polskich, a od 1979 r. oddziału w Gdańsku. Po przenosinach na Wybrzeże wydał jeszcze zbiory wierszy: Bezimienna nadzieja (1980), Mirbad 7. (1991), Suwerenne państwo obłoków (1994), W granicach doświadczenia (1995), W odwróconej perspektywie (1996), Młot (1996) i Horyzont zdarzeń (1999); poemat Miasto (notatki) (1998); szkice krytycznoliterackie: Ósma dekada – o świadomości poetyckiejnowych roczników” (1982), W kręguZwrotnicy”. Studia i szkice z dziejów krakowskiej Awangardy (1983), Julian Przyboś i awangarda krakowska (1990), Krzysztof Kamil Baczyński i poezja pokolenia wojennego (1991) i Poezja Władysława Broniewskiego (1996) oraz baśnie O skarbach w bytomskim zamku oraz inne podania i baśnie lubuskie (wspólnie z I. Koniuszową i H. Rutkowską, 1987). Był też wieloletnim przewodniczącym Komisji Kwalifikacyjnej przez Zarządzie Głównym ZLP, a w ostatnich latach wiceprezesem ZLP. Otrzymał nagrodę „Współczesności” w 1962 r., Lubuską Nagrodę Kulturalną w 1978 r. oraz Nagrodę „Faktów”, Nagrodę „Pióra”, Nagrodę Artystyczną Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki i Nagrodę Kulturalną Prezydenta Gdańska. Za całokształt dorobku twórczego otrzymał w 2007 r. Nagrodę im. J. Iwaszkiewicza. Zmarł po długoletniej chorobie nowotworowej w Gdańsku w 2012 r. Zaliczany jest obecnie do grona najwybitniejszych współczesnych krytyków literackich.
Trzecim z wielkiego trio członków zielonogórskiego KKMP był Zbigniew Ryndak (ur. 1935 r. w Otorowie koło Szamotuł). Pisarz ukończył technikum przemysłu spożywczego we Wronkach, a następnie studia na wydziale dziennikarstwa i nauk społecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Po przeprowadzce z Sulęcina do Zielonej Górze pracował jako dziennikarz „Gazety Zielonogórskiej”. Wydał zbiory opowiadań: Góry i doliny (1966) oraz powieść Drugi brzeg miłości (1970), za którą otrzymał Nagrodę im. Piętaka. Od tego też czasu jest członkiem zielonogórskiego oddziału ZLP, a krótko należał również do Związku Twórczego Pisarzy Polskich (1990-93). W 1976 r. otrzymał Lubuską Nagrodę Kulturalną. W latach 90. pracował jako felietonista „Gazety Lubuskiej”, a następnie „Zielonogórskiej Gazety Nowej”. Po 1970 r., kiedy wystąpił już ze struktur KKMP, wydał jeszcze zbiory opowiadań: Zdobycie rzeki (1986) i Dziewczyna w okularach (2011), powieści Czarne anioły (1984) i Smak wiatru w Birkenau (2011) oraz zbiory felietonów Karawana idzie dalej (1994) i Moje zmory i marzenia (2013), a także reportaże Inna barwa księżyca (2012).
altalt
   Zbigniew Ryndak                                                                     Henryk Ankiewicz

Z pozostałych członków ówczesnego KKMP wyróżniającymi się postaciami byli: Zenon Łukaszewicz, Henryk Ankiewicz, Wincenty Zdzitowiecki i sympatyk ruchu Florian Nowicki – jeszcze z okresu funkcjonowania Klubu w Gorzowie, a po przenosinach do stolicy województwa także: Bronisław Suzanowicz i Tamara Roszak-Janowska z Zielonej Góry oraz Stanisław Neumert ze wsi Gulcz, choć nie wydawali oni zbyt wielu publikacji książkowych, ani żadna z tych osób nie została też członkiem ZLP. Zenon Łukaszewicz (ur. 1934 r. w Rakowie na Wileńszczyźnie), studiował polonistykę na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, obok uprawiania prozy w okresie młodości, później głównie zajmował się krytyką literacką. Debiutował 1951 r. w „Przeglądzie Powszechnym”. W 1962 r. przeniósł się z Gorzowa do Zielonej Góry. Przez wiele lat pracował jako publicysta w „Gazecie Zielonogórskiej”, a następnie jako zastępca redaktora naczelnego „Nadodrza”. Ogłosił drukiem tylko zbiór szkiców biograficznych Mój alfabet albo pstryczki i potyczki (1993). W latach 1990-93 był członkiem Związku Twórczego Pisarzy Polskich. Zmarł w Zielonej Górze w 2011 r.
Henryk Ankiewicz (ur. 1933 r. w Obrze pod Wolsztynem), znany publicysta piszący pod pseudonimem „Andabata”, ukończył historię na UAM w Poznaniu i od 1959 r. mieszkał w Gorzowie, gdzie pracował w redakcji „Gazety Gorzowskiej”. W 1963 r. przeniósł się do Zielonej Góry i został dziennikarzem „Gazety Zielonogórskiej”, w której zamieszczał felietony i reportaże. Był także autorem pięciu słuchowisk radiowych. Ogłosił drukiem opowieści Przechadzki zielonogórskie (1977), Zielonogórskie przechadzki muzealne (1988), W Obrze jest dobrze (1996), felietony Listy z Palmiarni (1983), szkice wspomnieniowe Z pamięci i notesu (1988), Szkice gorzowskie (1988), Ludzie z Palmiarni (1995) i Tatarzy gorzowscy (2001), a także zbiór opowiadań Zielona noc (1998) i powieść Szachy w Łagowie (1999). Otrzymał Lubuską Nagrodę Kulturalną w 1976 r. i Nagrody Kulturalne Prezydenta Zielonej Góry w 1976 i 1997 r. Zmarł w 2005 r. w Zielonej Górze.
Wincenty Zdzitowiecki (ur. 1941 r. w Listopadówce na Wołyniu), ukończył szkołę zawodową o profilu metalowym, potem liceum, a następnie Studium Dziennikarskie w Warszawie. W 1957 r. przeniósł się z Drzewic pod Kostrzynem nad Odrą do Gorzowa, gdzie pracował w ZM „Ursus”, ZWCh „Stilon” i GPBP „Przemysłówka”, a później w firmie „Gobex”. Pisał wiersze, opowiadania, reportaże, słuchowiska radiowe i artykuły publicystyczne. Debiutował wierszem w tygodniku „Nowa Wieś” w 1957 r. Był redaktorem naczelnym pism zakładowych „Celuloza” w Kostrzynie i „Gorzowska Przemysłówka” (organ Samorządu Robotniczego Gorzowskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego) oraz miesięcznika partyjnego KL-D „Gorzowski Liberał”. Współpracował z wieloma redakcjami pism, m.in. „Ziemia Gorzowska”, „Panorama Gorzowska”, „Przegląd Gorzowski”, „Gorzowskie Pismo Samorządowe”, „Pegaz Lubuski” oraz pism dla niepełnosprawnych: „Serce i Troska”, „Nasze Forum” oraz „Pochodnia”. Zaczął publikować książki dość późno, bowiem dopiero w latach 90., wydając trzy zbiorki wierszy: W tym przemysłowym ogrodzie (1998), Wiersze o Gorzowie (1999), Wszechświat we mnie (2003) oraz zbiór opowiadań i reportaży Niemoc mnie porusza (2006). Zmarł w 2007 r. w Gorzowie. Pośmiertnie ukazał się tom jego opowiadań Pisanie światłem wydany przez gorzowską bibliotekę w 2012 r.
Z kolei Florian Nowicki (ur. 1926 r. w Szmańkowcach na Podolu) ukończył studia w Wyższej Szkole Rolniczej we Wrocławiu oraz Wyższą Szkołę Oficerską w Lublinie. Pracował jako dyrektor Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Spożywczego w Gorzowie, następnie był redaktorem naczelnym „Stilonu Gorzowskiego” (od 1958 r.), a także „Millenium nad Wartą” w 1966 r., „Nadwarcia” – organu milicyjnego w 1969 r. i „Ziemi Gorzowskiej” w 1971 r. Był poetą, prozaikiem, publicystą i felietonistą. Debiutował wierszem w 1957 r. w „Tygodniku Zachodnim”. Wydał zbiór wspomnień Najkrótszą drogą (1970) oraz poemat Z bieli i czerwieni (1983). Został kandydatem na członka ZLP w 1984 r. Pełnił też funkcję prezesa Gorzowskiego Towarzystwa Kultury w latach 1979- 1984. Zmarł w 1984 r. w Gorzowie Wlkp. Pośmiertnie wydano jego powieść Siódmy kolor tęczy (1985). Za swoją pracę literacką otrzymał Nagrodę Kulturalną Miasta Gorzowa w 1972 r. i Lubuską Nagrodę Kulturalną w 1983 r.
Bronisław Suzanowicz (ur. 1924 r. w Teklipolu koło Nowogródka na Litwie), ukończył polonistykę na Uniwersytecie A. Mickiewicza w Poznaniu, a następnie pracował jako inspektor kontroli w urzędach państwowych. Pisał wiersze, prozę, fraszki, satyry i baśnie, był też tłumaczem z języka rosyjskiego i białoruskiego. Debiutował wierszem w 1956 r. w piśmie „Wyboje”. Wydał zbiory wierszy Spowiedź liryczna (1959) i Lot kamienia (1984), zbiór wierszy dla dzieci Nad rzeką Bobrem (1973) oraz dwa szkice wspomnieniowe Moje spotkania z ludźmi pióra i sceny (1996) i Moje życie w Nowym Dworze – z ziem utraconych do ziem odzyskanych. Wspomnienia z lat 1939-1946 w Nowogródzkiem (2007). Zmarł w 2010 r. w Zielonej Górze.
Tamara Roszak-Janowska była członkinią zielonogórskiego KKMP w latach 1963-70, następnie przeprowadziła się do Łodzi. Debiutowała opowiadaniem w 1966 r. Już po opuszczeniu Zielonej Góry, gdzie pracowała w muzeum i zajmowała się także fotografiką, wydała zbiór opowiadań Gołębie z opalonymi skrzydłami (1973). Stanisław Neumert, poeta, malarz i rzeźbiarz ludowy ze wsi Gulcz koło Piły, ukończył technikum rolnicze w Środzie, a zaocznie studiował polonistykę na UAM w Poznaniu. Debiutował wierszem w 1960 r. w „Tygodniku Kulturalnym”. W latach 1960-64 zamieszczał wiersze w „Nadodrzu” i „Stilonie Gorzowskim”. Po 1965 r. związał się z ośrodkiem KKMP „Wiry” w Poznaniu, a latach późniejszych został przyjęty do oddziału poznańskiego ZLP. Zadebiutował publikacją książkową w zielonogórskiej oficynie Lubuskiego Towarzystwa Kultury tomikiem wierszy Imię w 1965 r. Później wydał jeszcze zbiorki poezji Ujście (1966), Źródła ziemi (1972), Ku wzgórzom światła (1977), Popychane wiatrem (1980) i Że (2007).
Podobnie jak Neumert czy Roszak-Janowska, na krótko z zielonogórskim ośrodkiem związani byli w latach 60. Salomea Kapuścińska i Bogdan Loebl. Kapuścińska (ur. 1940 r. w Warszawie) na początku lat 60. przebywała w Zielonej Górze, pracując w bibliotece. W tym okresie wydała tomik wierszy Chłodno jest oczom (1962). Pisała również teksty piosenek i słuchowiska radiowe. W latach 1957-61 należała do wrocławskiej grupy „Dlaczego Nie”. Po opuszczeniu Ziemi Lubuskiej powróciła do Wrocławia. Z kolei Loebl (ur. 1932 r. w Nowosielscy koło Stanisławowa) mieszkał w Zielonej Górze w latach 1965-66 i w tym okresie wydał zbiór opowiadań Upał (1965) i powieść Katarakta (1966), w której zamieścił wątki związane z Polską Wełną. Jego utwory znalazły się także w almanachu opowiadań pisarzy lubuskich Podróż do zielonych wzgórz, wydanego w 1965 r. Loebl pisał również teksty piosenek dla znanych grup bluesowych i big-beatowych, jak: Breakout, Niebiesko-Czarni, Dżem, SBB, Nocna Zmiana Bluesa. Był członkiem opolskiej grupy Formaty i krakowskiej Wielopole. Należał też do rzeszowskiego KKMP, a po opuszczeniu Ziemi Lubuskiej zamieszał w Józefowie pod Warszawą i został członkiem warszawskiego oddziału ZLP, wcześniej będąc też prezesem oddziału ZLP w Rzeszowie.
Po odejściu w 1967 r. Trziszki z zielonogórskiego ogniwa KKMP przewodniczącą Klubu została Mirosława Kużel, która kierowała Klubem przez dwa lata. W 1969 roku szefową organizacji została Anna Tokarska, która pełniła funkcję przewodniczącej do 1972 r. Po niej z kolei ośrodkiem KKMP przez cztery lata dowodził Jerzy Chłodnicki. W tym okresie nie dochodziło już do jakichś szczególnych czy spektakularnych działań zielonogórskiego ośrodka. Coraz rzadziej podejmowano się organizacji seminariów czy spotkań autorskich. Nie powstało żadne pismo młodoliterackie pod auspicjami ZMW czy ZSMW2, a poza incydentalnym wydaniem Lubuskiego arkusza poetyckiego w 1970 r. nie podejmowano większych inicjatyw wydawniczych. Starsi członkowie ośrodka KKMP opuszczali struktury organizacji, wyjeżdżali z Ziemi Lubuskiej do innych miast, a zdolniejsi odchodzili do ZLP. Jedyną imprezą, w jakiej wzięli udział przedstawiciele KKMP, były zielonogórskie Dni Literatury dla Młodych zorganizowane przez ZLP i LTK w 1974 r.
Od 1965 roku, czyli rok po śmierci Stanisława Piętaka, Zarząd Główny ZMW, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza i redakcja „Tygodnika Kulturalnego”3 postanowili przyznawać Nagrodę Literacką jego imienia w dziedzinie poezji, prozy, dramatu, eseju, publicystyki radiowej, bądź jako nagrodę specjalną za całokształt twórczości. W pierwszym roku Nagrody im. Piętaka otrzymali: Urszula Kozioł, Tadeusz Nowak i Jarosław Abramow-Newerly. W latach następnych laureatami Nagrody zostali m.in. Jerzy Harasymowicz, Adolf Momot, Ernest Bryll, Wiesław Myśliwski (dwukrotnie), Edward Redliński, Edward Stachura (dwukrotnie), Ryszard Milczewski-Bruno, Tadeusz Nowak (po raz drugi), Henryk Bereza, Jan Goczoł, Marian Grześczak, Tadeusz Kijonka, Jan Drzeżdżon, Marek Harny, Józef Baran, Erwin Kruk, Roch Sulima, Józef Łoziński, Adam Ziemianin, Krzysztof Lisowski, Marian Pilot, Tadeusz Siejak, Andrzej Lenartowski, Czesław Szczepaniak, Mieczysław Stanclik, Marek Obarski, Marek Sołtysik, Jan Tulik, Ryszard Sadaj, Stanisława Kopiec, Piotr Szewc, Piotr Cielesz, Krystyna Sakowicz, Michał Samojlik, Piotr Trochanowski, Jerzy Łukosz (dwukrotnie), Kazimierz Brakoniecki, Dariusz Bitner, Janusz Drzewucki, Janusz Rudnicki, Tadeusz Słobodzianek, Tadeusz Komendant, Wacław Oszajca, Zyta Rudzka i Bohdan Zadura oraz trzech autorów lubuskich – Trziszka, Ryndak i Czerniawski. Od 1975 r. Nagrodę po ZMW przejął ZSMP i przyznawano ją do 1994 roku4. Od 1968 r., a więc rok po śmierci Jana Śpiewaka – poety i eseisty żydowskiego pochodzenia, z inicjatywy KKMP zaczęto przeprowadzać Ogólnopolski Konkurs Poetycki jego imienia w Świdwinie, który jest jednym z najstarszych tego typu konkursów w Polsce5.
W 1974 roku ogólnopolski ruch KKMP obchodził rocznicę 15-lecia istnienia, skupiając przeszło 600 ludzi pióra z całego kraju6. Wówczas Sekretariat Rady Krajowej KKMP i Wydział Kultury Zarządu Głównego ZSMW wydali broszurę informacyjną KKMP – XV lat zmagań i sukcesów, w którym za istotne uznali stworzenie szerokiego forum wypowiedzi w postaci ogólnopolskiego pisma dla członków ruchu i dalszą pomoc w rozwoju twórczości literackiej młodych, inspirowanej ideami socjalizmu i zgodnej z linią partii:

Jeśli chciałoby się wskazać najbardziej charakterystyczną cechę Klubu, jako ruchu społeczno- -literackiego – to bez wątpienia byłaby nią jego trwałość. Profil Klubu określa nowocześnie pojęta problematyka regionalna ukazana na szerokim tle przemian społeczno-kulturalnych kraju. Istotnym celem byłoby poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, które stawiała przed środowiskami partia: jak literatura, zachowując swą tożsamość artystyczną i prawo do twórczych poszukiwań – które warunkują jej rozwój – ma jednocześnie właściwymi sobie środkami oddziaływać na społeczeństwo w duchu socjalistycznej ideologii? […] Funkcje takiego pisma spełniały dotychczas „Regiony”. Uzyskały one ostatnio status kwartalnika społeczno- kulturalnego, który […] wchodzi do sprzedaży i prenumeraty. W tej sytuacji „Regiony” nie będą mogły spełniać dotychczasowej roli. Nie będą reprezentantem ruchu i trybuną dla jego członków. Wychodząc naprzeciw postulatom i potrzebom ponad sześćsetosobowej rzeszy młodych pisarzy, poetów i krytyków postanowiliśmy przygotować pierwszy numer biuletynu KKMP „Okolice”, który będzie zawierał aktualne informacje, sprawozdania, kronikę oraz debiuty. Można mieć nadzieję, że podobnie jak „Regiony” spełni on swoje zadanie zarówno w działalności organizacyjnej, jak i programowej7.
altalt
   Anna Tokarska                                                                         Wojciech Czerniawski

Z okazji jubileuszu ruchu ukazał się biuletyn „Okolice” oraz informator bibliograficzny członków KKMP z lat 1959-1974 zredagowany przez Renę Marciniak i Władysława Wągiela. Uwzględniono w nim notki biograficzne trzynastu autorów związanych z zielonogórskim ośrodkiem KKMP, który zwłaszcza w latach 60. należał do najbardziej aktywnych w kraju. W informatorze znalazły się informacje o Czesławie Czyżu, Mirosławie Kużel, Gustawie Łapszyńskim, Stanisławie Neumercie, Florianie Nowickim, Tamarze Roszak, Zbigniewie Ryndaku, Czesławie Sobkowiaku, Bronisławie Suzanowiczu, Annie Tokarskiej, Zygmuncie Trziszce, Andrzeju K. Waśkiewiczu i Jerzym Werstlerze. Z grona lubuskich autorów KKMP debiutanckie książki poetyckie wydrukowane przez Ludową Spółdzielnię Wydawniczą i Radę Krajową KKMP wydali: Tokarska w 1968 r. Portret z ptakiem, Chłodnicki w 1974 r. W dziewannie i Łazuka dwa lata później Przejdę sad.
We wspomnianym okresie, a więc w latach 1967- 1975 pierwszoplanowymi postaciami zielonogórskiego KKMP byli: Anna Tokarska i Mirosława Kużel z Zielonej Góry, Wojciech E. Czerniawski ze Szprotawy, Czesław M. Czyż ze wsi Brzoza, Jerzy J. Werstler z Żar i Gustaw A. Łapszyński ze Świebodzina.
Anna Tokarska (ur. 1936 r. w Łodzi) ukończyła polonistykę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze. Pracowała w rektoracie WSP i jako kierownik literacki w Lubuskim Teatrze. Debiutowała wierszem w 1964 r. w „Nadodrzu”. Wydała tomiki wierszy: Portret z ptakiem (1968), Monologi o niepamięci (1970), Zapis wędrowny (1975), Ból pozornie za duży (1976), Moje wiersze posiwiały (1997) i W białym mieszka anioł (2001), za który otrzymała Lubuski Wawrzyn Literacki. W latach 1976-1981 należała do zielonogórskiego oddziału Związku Literatów Polskich, który zdelegalizowano w stanie wojennym. Po reaktywacji „neozlepu” w 1983 r. nie wstąpiła już w jego szeregi.
Wojciech Czerniawski (ur. 1945 r. w Gołębiewku koło Tczewa) ukończył technikum rolnicze w Szprotawie, a potem pracował jako inspektor w Centrali Nasiennej. Debiutował wierszem w 1962 r. w „Zarzewiu”. Wydał tomiki wierszy: Za las (1965), Jest już chyba kobietą (1976), Niemożliwe (1981), opowiadanie Katedra w Kolonii (1985) oraz powieści Dziennik z zapomnienia (1980), Puszkin w Paryżu (1981), Challenger ląduje na twoich ustach (1988) i Meduzy wloką się za mną (1989). Był kandydatem na członka Związku Literatów Polskich w 1981 roku. Otrzymał Nagrodę Twórczą Młodych „Zielone Grono” i Wydawnictwa „Iskry” w 1980 r., Nagrodę im. Aleksandra Kowalskiego-Olka w 1982 r., Lubuską Nagrodę Kulturalną w 1983 r., Nagrodę Ludowej Spółdzielni Wydawniczej w 1986 r., Nagrodę Wojewody Zielonogórskiego w 1989 r. oraz Nagrodę im. S. Piętaka za Meduzy wloką się za mną. Wielokrotny laureat w konkursach ogólnopolskich i nagród wydawnictw krajowych, określany mianem „cudownego dziecka” lubuskiej literatury, pozostał jednak jej niespełnioną nadzieją. Od lat mieszka w Szprotawie, przebywając na rencie.
Czesław M. Czyż (ur. 1934 r. w Zajezierzu woj. radomskie) ukończył filologię polską w Wyższej Szkole Nauczycielskiej w Zielonej Górze. Zajmował się poezją i krytyką literacką. Debiutował wierszem w 1958 r. w „Nadodrzu”. Wydał tomiki wierszy: Okolice do zapamiętania (1965), Pogoda człowieka (1970) i Tak się dziś wierszy nie pisze (1984). Mieszkał m.in. w Gościmiu, Zwierzynie, Brzozie i Górkach Noteckich. Po reaktywowaniu ośrodka KKMP w Gorzowie był ponownie członkiem tego ośrodka. Zmarł w 1997 r. w Górkach Noteckich.
Gustaw A. Łapszyński (ur. 1942 r. w Rohaczynie na Podolu), uczył się w średniej szkole technicznej w Opolu, potem ukończył Liceum Ekonomiczne w Międzyrzeczu. Związany był z ośrodkiem KKMP w Opolu, a od 1967 r. z zielonogórskim KKMP. Debiutował wierszem w 1962 r. w „Zarzewiu”. Pisał wiersze, opowiadania i baśnie. Był m.in. instruktorem i wychowawcą OHP, redaktorem naczelnym miesięcznika „Zachód” i pisma samorządowego w Świebodzinie oraz prowadził własne wydawnictwo „Akapit”. Wydał tomiki wierszy: Barć kluczborska (1967), Kształt miejsca (1970), Pole uprawne (1976), Żywe drewno (1979), Spojrzenia (1987) oraz zbiór baśni O zbójcach, kacie i strasznych mieszczanach (1997), a także opowiadania Sezon pięknych ludzi (1997). Został członkiem Związku Literatów Polskich w 1984 r., należał również do Klubu Pracy Twórczej „Formaty” istniejącego w Świebodzinie w latach 1973-1981. Mieszkał w Opolu, Międzyrzeczu i Świebodzinie, gdzie zmarł w 2002 r. Na ścianie świebodzińskiej kamienicy, w której mieszkał, znajduje się pamiątkowa tablica poświęcona artyście.
Jan Janusz (także Jerzy) Werstler (ur. 1939 r. w Kałuszu koło Stanisławowa), ukończył studia w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. Pracował jako nauczyciel i urzędnik. Zadebiutował wierszem w 1964 r. w „Nadodrzu”. Wydał zbiory wierszy: Pytania (1970), Krajobrazowo (1991), Najbliżej serca (1998), Rozpytywanie sumienia (1998), Ocalone w słowie (2001), Im Wort erthalten… (2002 w jęz. niemieckim), Psalm o mieście (2005), Kunickie strofy (2008), Pożegnanie jabłoni (2009) oraz opowieść wspomnieniową Żary krajobrazowo (1995). Należał do Żarskiej Grupy Młodych Twórców i grupy literackiej „Dziewin” w latach 1957-1972. W 1998 r. został członkiem zielonogórskiego oddziału ZLP. Otrzymał Lubuski Wawrzyn Literacki w 2002 r. i Srebrną Różę Żarskiego Towarzystwa Kultury w 2004 r. Od wielu lat mieszka w Żarach, przebywając na emeryturze.
W połowie 70. w Zielonej Górze zamieszkał również Bogusław Kierc (ur. 1943 r. w Bielsku- -Białej), poeta, krytyk, reżyser oraz aktor filmowy i teatralny, wcześniej członek rzeszowskiego, opolskiego i wrocławskiego KKMP, „Ugrupowania 66” oraz grupy poetyckiej „Skarabeusz”, która istniała w Bielsku-Białej w latach 1961-63. W okresie jego pobytu na Ziemi Lubuskiej jego wiersze znalazły się w almanachu młodej poezji lubuskiej Moment wejścia (1976). Po wyjeździe powrócił do Wrocławia, gdzie pracował jako aktor Teatru Współczesnego i wykładowca PWST.
Zielonogórski ośrodek KKMP w latach 60. i 70. sporadycznie podejmował starania o wydanie zbiorku wierszy czy opowiadań swoich członków, a próby te przeważnie z braku funduszy kończyły się fiaskiem. Młodzi pisarze skupieni w KKMP zmuszeni byli zatem publikować na łamach prasy młodoliterackiej, głównie w pismach KKMP – ogólnopolskich „Regionach” i „Biuletynach Informacyjnych KKMP”, wrocławskich „Kontrastach Odrzańskich”, „Agorze”, „Kamenie” oraz w zeszytach ruchu kulturalnego i artystycznego ZSP „Orientacja”, bądź w czasopismach ZMW – „Głosie Młodzieży Wiejskiej” i „Nowej Wsi” lub w periodykach regionalnych – „Nadodrzu” i „Ziemi Gorzowskiej”8. Dość łatwy dostęp do publikacji na łamach ogólnopolskich pism młodoliterackich umożliwiał udział w pracach redakcji tych pism czołowych przedstawicieli zielonogórskiego ośrodka KKMP; np. Trziszka był redaktorem „Regionów”9, Tokarska – członkinią zespołu redagującego „Kontrasty Odrzańskie”10, natomiast Waśkiewicz wchodził w skład kolegium warszawskiej „Orientacji”11.
altalt
   Janusz Werstler                                                                      Czesław Markiewicz

Nadziei na przezwyciężenie widocznego w połowie lat 70. stanu apatii, bezwładu środowiskowego i oznak narastającego kryzysu, upatrywano w rozwoju życia kulturalnego, jakie zaczynało kiełkować na obu zielonogórskich uczelniach, oraz w powstaniu akademickiego ruchu pisarskiego, zwiastunem którego było pojawienie się jednodniówek i biuletynów studenckich, grup poetyckich oraz teatrów studenckich. Andrzej K. Waśkiewicz, pisząc na temat sytuacji lubuskiego środowiska literackiego w połowie lat 70., szans na jego przyszły rozwój upatrywał właśnie w raczkującym ruchu studenckim:

Stan z roku 1975 wiąże się zarówno z niedomaganiem lokalnego mecenatu, jak i malejącą rolą mniejszych ośrodków kulturalnych. Na ile doświadczenia tego środowiska dadzą się kontynuować w zmienionych warunkach? Na ile szansą ruchu młodoliterackiego jest powstanie uczelni wyższych i rozwój ruchu studenckiego? Na ile możliwy jest do przełamania trwający od kilku lat kryzys? [...] Pewne jest tylko, że doświadczenia minionych dwudziestu lat nie mogą być zmarnowane12.

W 1976 r. utworzono Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, który powstał z połączenia trzech organizacji młodzieżowych: Związku Młodzieży Socjalistycznej, Socjalistycznego Związku Młodzieży Wojskowej i Związku Młodzieży Wiejskiej13, pod szyldem którego działały dotąd Korespondencyjne Kluby Młodych Pisarzy. Stąd w 1976 r. zielonogórski KKMP pozbawiony dotychczasowego patrona, przeszedł pod skrzydła Zarządu Wojewódzkiego ZSMP. Zmiana organizacji patronackiej spowodowała, że odczuwalny do połowy lat 70. marazm w ogólnopolskim ruchu KKMP zaczął zanikać, a rzutki jak na tamte czasy, nowo powstały Związek potrafił przyciągnąć do swoich struktur znacznie więcej młodzieży niż skostniały Związek Młodzieży Wiejskiej. Wraz z zakrojonymi na szeroką skalę działaniami propagandowymi i ideologicznymi, skierowanymi głównie do rzesz młodzieży szkolnej, studenckiej i pracującej spowodował także, że poszerzyło się spektrum oddziaływania ZSMP. Do swoich struktur nowych Związek przyciągał młodzież nie tylko wiejską i małomiasteczkową, ale przede wszystkim ze średnich i dużych miast. Znaczenie miała też rozpiętość wieku członków ZSMP, bowiem w jego szeregi mogła wstępować młodzież w wieku od 15 do 35 lat. Ważny był również aspekt indoktrynacji politycznej młodych osób, gdyż ZSMP aż do 1989 r. pełnił formalnie funkcję przybudówki PZPR, a nowa organizacja miała być dla partii swoistą kuźnią przyszłych kadr.
ZSMP miał za zadanie działać we wszystkich środowiskach młodzieżowych i integrować młodzież pod sztandarem socjalizmu. Działania ZSMP obejmowały sporo dziedzin życia młodzieży, jak turystyka, sport, szkolenia i kursy zawodowe oraz prowadzenie wielu grup zainteresowań. ZSMP przejął nie tylko bazę socjalną po przyłączonych organizacjach, ale otrzymywał też spory zastrzyk środków z funduszu partii. I choćby też z tego powodu łatwiej mu było aktywizować w swoje działania młodych ludzi. ZSMP posiadał własne biuro podróży Juventur, kilka ośrodków szkoleniowo-wypoczynkowych, szeroką bazę turystyczno-sportową i trzy organy prasowe – „Gazetę Młodych”, „Walkę Młodych” i „Płomienie”, nadzorował również działalność Ochotniczych Hufców Pracy, które były także polem agitacji młodych.
Pierwsze lata działalności nowego Związku były istnym boomem, bowiem w chwili zawiązania liczył on już 2,5 miliona osób. W najlepszym okresie swojej działalności ZSMP, tj. w 1979 r. zrzeszał blisko 3 miliony członków. Z początkiem lat 80. liczba ta drastycznie zmalała niemal o połowę, a przyczyną spadku liczby członków14 i popularności samej organizacji były narodziny Solidarności, a następnie stan wojenny.
Zielonogórski KKMP przy ZW ZSMP szybko przyciągnął do swojej organizacji młode osoby z województwa zielonogórskiego z różnych środowisk, głównie studenckich i inteligenckich. Nowymi członkami KKMP zostali m.in.: Benedykt Banaszak, Jerzy Chłodnicki, Jan Jerzy Dębek, Czesław Markiewicz, Jolanta Pytel, Jerzy Rządzki, Alfred Siatecki i Piotr Antoni Szmigiel – wszyscy z Zielonej Góry oraz Jerzy Habich z Żar, Romuald Marek Jabłoński z Torzymia, Zbigniew Marian Jelinek z Książa Śląskiego, Eugeniusz Marian Konieczny z Gorzowa Wlkp., Eugeniusz Kurzawa ze Zbąszynia, Czesław Sobkowiak z Zawady, Leon Staśkiewicz ze Świebodzina i Andrzej Weber z Zaboru. Większość nowo przybyłych to osoby urodzone w latach 50., które studiowały w zielonogórskiej WSP. Tak było w przypadku Jabłońskiego, Koniecznego, Kurzawy, Markiewicza, Pytel, Rządzkiego czy Webera. Były to osoby liczące wówczas między 20 a 29 lat, np. Siatecki i Banaszak mieli po 29, Sobkowiak i Warszawski po 26 lat, Pytel 24, Habich 23, Kurzawa, Konieczny, Markiewicz i Rządzki po 22 lata, Weber i Jelinek po 21, a Jabłoński liczył 20 lat. Najstarszymi w tej grupie pozostawali Łapszyński, który liczył 34 lata, Chłodnicki – 33 lata i Dębek – 30 lat.
altalt
   Eugeniusz Kurzawa                                                                 Jolanta Pytel

Zdecydowana też większość nowych członków Klubu swój debiut prasowy zaznaczyła na łamach lokalnego dwutygodnika społeczno-kulturalnego „Nadodrze”, a niektórzy w jednodniówce studenckiej „Faktor”. Wielu członków zielonogórskiego ośrodka po ukończeniu studiów związało się zawodowo z dziennikarstwem (np. Chłodnicki, Siatecki, Dębek, Kurzawa, Markiewicz, Łapszyński, Jelinek), bądź podjęło zatrudnienie w szkołach i placówkach oświatowo-kulturalnych. Spora też grupa po osiągnięciu celu, jakim był debiut na łamach prasy czy w zbiorowej publikacji książkowej, zarzucała swoją przygodę z pisarstwem, np. Dębek, Staśkiewicz, Szmigiel i Rządzki. Inni czynili to po ukazaniu się debiutanckiego tomu wierszy, niekiedy po wydaniu dwóch-trzech książek, jak np. Banaszak, Chłodnicki, Habich, Jelinek, Weber, Jabłoński czy Konieczny.
Benedykt Banaszak (ur. 1947 r. w Wilkowie koło Głogowa, zm. 2004 r. w Zielonej Górze), ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zadebiutował wierszem w 1968 r. w „Nadodrzu” i wydał tylko jeden tomik wierszy W potrzasku myśli (1976), pośmiertnie zaś ukazał się jego zbiorek W lustrze pamięci (2005). Jerzy Chłodnicki (ur. 1943 r. w Limanowej), studiował pedagogikę pozaszkolną na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Debiutował wierszem w 1964 r. w „Głosie Młodzieży Wiejskiej”. Zajmował się również publicystyką i tłumaczeniami z języka szwedzkiego i rosyjskiego. Działał w Uniwersytecie Ludowym w Klenicy oraz prowadził Młodzieżową Wszechnicę Dziennikarską przy ZSMP i redagował jednodniówkę ZSMP „Winnica”. Wydał dwa tomiki wierszy: W dziewannie (1974) i Galaktyka (1976). Jerzy Habich (ur. 1953 r. w Szprotawie) debiutował wierszem w 1973 r. w „Nadodrzu”. Wydał jeden tomik poetycki Przed sobą (1979). Romuald Marek Jabłoński (ur. 1956 r. w Krośnie Odrzańskim), ukończył polonistykę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze. Debiutował w „Faktorze” w 1976 r. Zajmuje się poezją i krytyką literacką. Wydał arkusze poetyckie: Całkiem inna Biblia, całkiem inna Baśń (1976) i Wiersze (1979) oraz tomiki poetyckie: Modlitwa do umarłych (1993), Z sercem w obłokach (1998), Epifanie albo W poszukiwaniu banału (1999). Jest również autorem pięciu książek o tematyce dydaktycznej. Pracuje jako nauczyciel i pracownik dydaktyczny Uniwersytetu Zielonogórskiego. Andrzej Weber (ur. 1955 r. w Świebodzinie), ukończył pedagogikę kulturalno- oświatową w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Zielonej Górze. Debiutował wierszem w 1976 r. w „Nadodrzu”. Wydał dwa zbiorki wierszy: Uciec jak najbliżej (1979) i Dyszkantem (1979). Mieszkał w Zaborze pod Zieloną Górą, a obecnie w Niemczech. Zbigniew Marian Jelinek (ur. 1955 r. w Zielonej Górze), ukończył Państwowe Studium Kultury i Oświaty Dorosłych w Poznaniu. Debiutował wierszem w 1975 r. w „Nadodrzu”. Wydał tomiki wierszy: Ten mężczyzna z wiersza (1985), Małe życie (1986) oraz powieść Dział ogłoszeń (1984). Pracował m.in. w Estradzie, bibliotece, później prowadził też własną działalność gospodarczą. Był redaktorem pisma związkowego „Start” NSZZ „Solidarność”, a w latach 90. także redaktorem naczelnym pism: „Winnica Zielonogórska” przy RW ZSMP, „Aktualności Kożuchowskich” i „Gońca Lokalnego”. Obecnie prowadzi internetowy blog informacyjny. Od 1985 r. jest członkiem Związku Literatów Polskich, a w 1993 r. należał również do Związku Twórczego Pisarzy Polskich, wcześniej zaś do grupy poetyckiej „Piąta kolumna”. Mieszka w Książu Śląskim koło Kożuchowa. Z kolei ostatnią efemerydą spośród członków KKMP był Jan Jerzy Dębek (ur. 1946 r. we Wrocławiu, zm. 1984 r. w Zielonej Górze), który był poetą i publicystą, pracował w „Gazecie Lubuskiej”, należał także do aktywu ZSMP. Zadebiutował wierszem w 1976 r. w „Nadodrzu”. Pośmiertnie wydano zbiór jego wierszy Zapewne mnie zrozumiesz (1987). Poza wymienionymi autorami kilku członków Klubu zdecydowało się kontynuować kariery literackie, nawet po kilkuletnich przerwach.
altalt
   Benedykt Banaszak                                                                 Kazimierz Furman

Reforma administracyjna kraju w 1975 r. sprawiła, że powiatowy dotąd Gorzów stał się stolicą nowo powstałego województwa. Stąd już rok później – z chwilą pojawienia się nowej organizacji młodzieżowej, przy tamtejszym Zarządzie Wojewódzkim ZSMP również utworzono, a w zasadzie reaktywowano KKMP. W jego szeregach znaleźli się m.in. Czesław M. Czyż, Kazimierz J. Furman, Władysław Łazuka, Maria Przybylak, Tadeusz E. Zaborowski, Wincenty Zdzitowiecki oraz Eugeniusz M. Konieczny, który powrócił do Gorzowa po studiach w Zielonej Górze. Przewodniczącym został Tadeusz Eugeniusz Zaborowski, który pełnił tę funkcję do rozwiązania ośrodka w 1981 r. Przez pięcioletni okres istnienia ośrodka KKMP w Gorzowie należało do niego blisko 30 twórców z terenu całego województwa gorzowskiego. Najwięcej młodych literatów było z samego Gorzowa, ale byli również z Barlinka, Santoku, Choszczna, Górek Noteckich, Zwierzynia czy Kostrzyna nad Odrą. Duża była też rozpiętość wiekowa członków – od ludzi młodych, dwudziestokilkulatków, po osoby znacznie przekraczające 40 rok życia, np. Konieczny liczył po ukończeniu studiów 25 lat, Furman 27, Łazuka i Zaborowski po 30, Zdzitowiecki miał 35 lat, Czyż 42 lata, a najstarsza w tej grupie Przybylak liczyła już 47 wiosen.
Zdecydowana większość członków drukowała swoje wiersze w prasie gorzowskiej lub w „Nadodrzu”, rzadziej komu udało się publikować w pismach ogólnopolskich. Ośrodek KKMP przy ZW ZSMP nie miał też ani własnego organu prasowego, ani tym bardziej wydawnictwa, stąd szanse na druk własnej książki poetyckiej były zerowe. Dlatego większość członków KKMP należało jednocześnie do innych organizacji, które dysponowały większymi możliwościami finansowymi lub poligraficznymi. Wiele osób należało w tym samym czasie do Klubu Literackiego przy Gorzowskim Towarzystwie Kultury15 powstałego w 1975 r. (np. Furman, Przybylak, Czyż i Łazuka) czy sekcji literackiej Robotniczego Stowarzyszenia Twórców Kultury założonego w 1981 r. (np. Przybylak, Konieczny, Zdzitowiecki) i w oficynach tychże instytucji najczęściej debiutowali.
W 1976 r. ukazał się pierwszy na Ziemi Lubuskiej almanach młodej poezji lubuskiej Moment wejścia opracowany przez Andrzeja K. Waśkiewicza, a wydany przez Wydawnictwo Poznańskie. Znalazły się w nim wiersze 23 poetów z województw zielonogórskiego i gorzowskiego. Z członków KKMP teksty w almanachu zamieścili: Benedykt Banaszak, Jerzy Chłodnicki, Wojciech Czerniawski, Jerzy Habich, Zbigniew M. Jelinek, Bogusław Kierc, Gustaw A. Łapszyński, Czesław Markiewicz, Jolanta Pytel, Czesław Sobkowiak, Mieczysław J. Warszawski i Andrzej Weber z ośrodka zielonogórskiego oraz Kazimierz J. Furman i Wincenty Zdzitowiecki z klubu gorzowskiego.
Jeszcze w 1980 r. wydano w Warszawie jeden z ostatnich już ogólnopolskich almanachów członków KKMP Okolice wyobraźni, w którym znalazły się wiersze m.in. Kazimierza Furmana.
Działania ośrodka gorzowskiego nie były też jakoś szczególnie imponujące. Klub ogłosił w 1976 r. konkurs jednego wiersza i na tym praktycznie jego aktywność się zakończyła. Można rzec, że działalność ośrodka KKMP zamarła już po 1979 r. Oficjalnie jednak ośrodek w Gorzowie Wlkp. zlikwidowano w 1981 r., identycznie jak zielonogórski, tj. po ogłoszeniu stanu wojennego. Ogólny chaos społeczno- -kulturalny i bierność organizacji młodzieżowych, w tym KKMP oraz rozproszenie młodych piszących, dotykały wszystkie ośrodki w kraju pod koniec lat 70., co zauważył Andrzej K. Waśkiewicz, pisząc:

[…] instytucje młodej literatury powstałe na początku lat sześćdziesiątych zmieniły nieco swoje zadania i funkcje. Najwyraźniej może jest to widoczne w ruchu KKMP, który zatracił swe instrumentalne funkcje. Jeśli bowiem w latach sześćdziesiątych jego programy miały stanowić przeciwwagę dla „artystowskich”, „oderwanych od życia” programów innych ugrupowań twórczych, po doświadczeniach „Nowej fali” tego rodzaju argumentacja okazywała się bezzasadna. Po powstaniu zaś „Regionów”, jako periodyku reprezentującego interesy „nurtu wiejskiego w literaturze”, także ten element programu KKMP stracił swą atrakcyjność… Koła młodych, przemianowane na Kluby Początkujących Pisarzy funkcjonują jako dobudówka zawodowej organizacji pisarskiej. Nie organizują imprez typu Zjazdów Młodej Literatury, których znaczenia trudno przecenić, ograniczają się raczej do działalności szkoleniowej i socjalno-bytowej […] obecny stan ruchu młodzieżowego nosi wszelkie cechy stadium przejściowego. Istnieje w tej chwili […] potrzeba pewnej centralizacji. A więc np. powołania pisma artystycznego młodych o formule zbliżonej do formuły Orientacji. Istnieje konieczność zapewnienia ciągłości istniejących już inicjatyw wydawniczych (myślę tu przede wszystkim o serii „Pokolenie, które wstępuje”), wreszcie system przemyślanych powiązań między ruchem artystycznym młodych, a organizacjami młodzieżowymi16.

Ośrodek gorzowski, podobnie jak zielonogórski i wiele im podobnych w kraju, spełnił jednak swoje zadanie, jakim było merytoryczne przygotowanie przyszłych pisarzy do uczestnictwa w życiu literackim. Kilku z nich bowiem kontynuowało swoje kariery literackie i począwszy od drugiej połowy lat 70. ubiegłego wieku, zaczęli wydawać debiutanckie książki lub następne pozycje. Z młodszych członków KKMP najszybciej własną publikacją zadebiutowali Furman i Łazuka w 1976 r., a cztery lata później także Przybylak. Do najciekawszych uczestników gorzowskiego ruchu KKMP należał Furman i nieco starsi Łazuka i Czyż, którzy należeli już do ośrodka KKM w Gorzowie, a potem zielonogórskiego. Zresztą samodzielne publikacje odnotowali także pozostali – Zdzitowiecki, Zaborowski i Konieczny, którzy debiutowali dopiero w latach 90. ubiegłego wieku, przede wszystkim dzięki wolnemu rynkowi wydawniczemu, bowiem wydawali książki albo własnym sumptem, albo przy pomocy finansowej swoich zakładów pracy, jak Gobex czy IBEN.
altalt
   Władysław Łazuka                                                                  Maria Przybylak

Kazimierz Furman (ur. 1949 r. w Jędrzejewie koło Piły, zm. 2009 w Gorzowie Wlkp.), ukończył liceum w Gorzowie, debiutował w 1974 r. w „Nadodrzu”. Wydał tomiki wierszy: Powrót do osłupienia (1976), Kształcenie pamięci (1980), Drzewo grzechu (1989), Kalendarz polski (1993), Doświadczenie nieobecności (1993), Wiersze (1995), Kazimierz Furman w obiektywie Zenona Kmiecika. Wiersze (1996), I jeszcze nic nie wiem (1998), Odmienne stany obecności (1998), Autoportret z drugiej ręki (1999), Drzewo grzechu plus (2000) oraz Brzemię (2008). Autor otrzymał Nagrodę Kulturalną Prezydenta Gorzowa i Nagrodę Kulturalną Wojewody Gorzowskiego w 1996 r., Lubuski Wawrzyn Literacki w 1998 r. i Motyla Kulturalnego Prezydenta Gorzowa za sezon artystyczny 2008/2009. W 2004 r. został przyjęty do zielonogórskiego oddziału ZLP, a po uruchomieniu oddziału gorzowskiego przeniósł się do jego struktur. W książnicy gorzowskiej znajduje się popiersie pisarza, a w 2010 r. w Miejskim Centrum Kultury poświęcono jego pamięci widowisko muzyczne oparte na jego utworach. Z kolei w 2012 r. odbyła się pierwsza edycja Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego jego imienia oraz Konkursu Literackiego „Furmanka”. W toku są przygotowania do postawienia pomnika poety w centrum Gorzowa.
Władysław Łazuka (ur. 1946 r. w Tyrawie Solnej koło Santoka), ukończył studia w Wyższej Szkole Rolniczej w Szczecinie. Debiutował opowiadaniem w 1969 r. na antenie szczecińskiej rozgłośni Polskiego Radia. Wydał tomiki wierszy: Przejdę sad (1976), Tamto wszystko za tobą (1980), Czytanie z natury (1983), Wołanie źródeł (1983), Bliżej o jeden dzień (1984), Idę (1990), Od przebiśniegu do płatków śniegu (1996), W zwierciadle rzeki (2002), Jeszcze wiersz (2005), Gdzie szybki Drawy bieg (2008), Kilka słów (2008), Zaledwie ślad (2010) i Słowa wśród wydm (2011). Był członkiem szczecińskiego oddziału Związku Literatów Polskich od 1984 r., a od 2005 r. należy do oddziału ZLP w Gorzowie Wlkp. Po ponownym utworzeniu KKMP w Gorzowie w 1975 r. należał również do tego ośrodka. Od wielu lat mieszka w Choszcznie.
Tadeusz Zaborowski (ur. 1946 r. w Barlinku), ukończył Politechnikę Poznańską, publikował zbiorki poezji pod pseudonimami Eugeniusz Boski i Jan Bor. Jako Bor wydał Eris (1990), Polska rzeczywistość (1992), Oswajanie czasu (1994), a jako Boski Paszkwil (1992). Wszystkie książki wydał Instytut Badań Ekspertyz Naukowych w Gorzowie. Był redaktorem naczelnym gorzowskiego pisma literacko-artystycznego „Lamus”, które ukazywało się od 1993 r. Jest też autorem prac naukowo-badawczych z dziedziny techniki. Należy do Stowarzyszenia Autorów Polskich. Jest profesorem nauk technicznych. Był m.in. rektorem Zachodniej Wyższej Szkoły Handlu i Finansów Międzynarodowych im. Jana Pawła II w Zielonej Górze, a w czasach PRL pracował też jako cenzor.
Maria Przybylak (ur. 1929 w Nowosielu na terenie ZSRR), ukończyła szkołę zawodową i aż do emerytury w 1982 r. pracowała fizycznie w ZWCh „Stilon”. Była autorką sześciu tomików poetyckich: Polimer granulowany (1980), I ciągle jeszcze jestem do nazwania (1984), Radość z rozdawania (1996), Takie szczęście (2001) i Cerowane lata (2003). W 1998 r. Przybylak została przyjęta do zielonogórskiego oddziału ZLP17, a z chwilą powstania oddziału gorzowskiego ZLP w 2004 r. krótko była jego członkinią. Została uhonorowana Nagrodą Gorzowską w 1987 r., Medalem im. Jakuba Wojciechowskiego w 1991 r. i odznaką Zasłużonego Działacza Kultury. Zmarła w 2005 r. w Gorzowie Wlkp.
Eugeniusz Marian Konieczny (ur. 1954 w Międzyrzeczu), ukończył studia w zielonogórskiej WSP, debiutował wierszem w 1976 r. w jednodniówce „Ziemia i Pieśń”, wydał zapiski z podróży po Anglii Ave naturo… (1996) oraz tomiki wierszy W kalejdoskopie słowa (1994), W moich stronach (1999), Poezje (2001). W 1977 r. podczas studiów w zielonogórskiej WSP Konieczny założył Studencki Klub Literacki „Kometa”, prowadził teatr dziecięcy „Pod Adasiem” oraz należał do zielonogórskiego ośrodka KKMP. Po powrocie ze studiów związał się z gorzowskim KKMP i RSTK.

Robert Rudiak


1 - B. Gołębiowski, Korespondencyjny Klub Młodych Pisarzy (1959-1969), [w:] Almanach literacki Korespondencyjnego Klubu Młodych Pisarzy przy Związku Młodzieży Wiejskiej, wstęp B. Gołębiowski i R. Sulima, Warszawa 1970, s. 21-22.
2 - Związek Młodzieży Wiejskiej w 1973 r. został przemianowany na Związek Socjalistycznej Młodzieży Wiejskiej, wchodząc w skład Federacji Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej. Jeszcze w 1970 r. ZMW liczył około miliona członków, potem jego liczba zaczęła maleć. W 1980 r. skupiał niecałe 200 tysięcy osób. Po 1989 r., kiedy nastąpiła reaktywacja ZMW, zrzeszał on 450 tys. osób, a w 1994 r. już tylko 50 tys.
3 - Pismo społeczno-literackie „Tygodnik Kulturalny” związane było ze Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym, ukazywało się w latach 1961-1990, wcześniej ukazywało się jako czasopismo „Orka”.
4 - W latach 1988-1989 uruchomiono przy LSW serię „Biblioteka Laureatów Nagrody im. Stanisława Piętaka”, jednak ukazały się w niej tylko dwie książki – Adolfa Momota Tyle słońca w 1988 r. i rok później Sień Mariana Pilota.
5 - Od 2005 r. Konkurs nosi imię Jana Śpiewaka i Anny Kamieńskiej, żony poety, zmarłej w 1986 r.
6 - Więcej piszących zrzeszał w PRL tylko Związek Literatów Polskich, ok. 800 członków w latach 70. XX w.
7 - S. Miler, StareOkolice”, „Okolice” 1987, nr 12, s. 130-131.
8 - Zob. R. Rudiak, Życie literackie w Zielonej Górze w pierwszej połowie lat 70., „Studia Zielonogórskie” 2005, t. 11, s. 95-116.
9 - „Regiony” były biuletynem ZG ZMW wydawanym od 1969 r. W 1972 r. pismo stało się biuletynem kwartalnym ZG ZMW, KKMP i LSW, a rok później kwartalnikiem społeczno-kulturalnym.
10 - Był to biuletyn regionalny ZMW i KKMP wydawany we Wrocławiu. Wcześniej nosił tytuł „Kontrasty”. Podobne wychodziły często jako jednodniówki lub biuletyny wewnętrzne ZMW wydane techniką powielaczową np. „Próby Literackie” i „Okolice” w Warszawie, „Młodzi Piszą” w Bydgoszczy oraz „Próby Literackie” i „Młodzi Piszą” Rzeszowie.
11 - Zob. A. K. Waśkiewicz, Lubuskie środowisko literackie w latach 1955-1973, „Rocznik Lubuski” 1978, r. 10, s. 250. Obok Andrzeja K. Waśkiewicza na przełomie lat 60. i 70. do Orientacji Poetyckiej „Hybrydy”, założonej w marcu 1960 r. przy Centralnym Klubie Studentów Warszawy, należała także Mirosława Kużel. Dokładnie rzecz ujmując, Waśkiewicz i Kużel należeli tylko do „kręgu Orientacji”, który skupiał twórców wyłącznie spoza stolicy. Klub „Hybrydy” poza pismem „Orientacja” wydawał też miesięcznik „Nowe Widzenia” (wcześniej „Widzenia”) oraz prowadził teatr i kabaret.
12 - Idem, O lubuskim środowisku literackim, „Przegląd Lubuski” 1975, nr 5, s. 49.
13 - Połączenie z innymi organizacjami spotkało się wówczas ze sprzeciwem większości członków ZMW.
14 - W latach 1982-1988 ZSMP liczył już niecałe 1,5 mln członków, w 1989 r. – 600 tys., w 1991 r. liczba ta spadła do 100 tys., a w 1991 r. zrzeszał już tylko kilkanaście tysięcy osób.
15 - Od 1970 r. funkcjonował Klub Literacki przy Gorzowskim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym, jednak z chwilą powstania województwa gorzowskiego GTS-K przekształcono w Gorzowskie Towarzystwo Kultury.
16 - S. Miler, op. cit., s. 135-136.
17 - Przybylak została przyjęta w poczet kandydatów na członka ZLP, pełne członkostwo otrzymała w 2001 r.