Start Zbliżenia Sprawozdanie z konferencji „Wartości językowe i kulturowe obecne w czasopiśmiennictwie polskim do roku 1989”

Sprawozdanie z konferencji „Wartości językowe i kulturowe obecne w czasopiśmiennictwie polskim do roku 1989”

25 maja na terenie Biblioteki Uniwersytetu Zielonogórskiego odbyła się konferencja językoznawcza „Wartości językowe i kulturowe obecne w czasopiśmiennictwie polskim do roku 1989”. Problematyka poruszona podczas tegorocznych obrad krążyła wokół poszerzenia i uporządkowania wiedzy na temat wartości w prasie polskiej na gruncie językoznawczym i kulturowym. Pomysłodawcą i organizatorem konferencji była Pracownia Badań nad Wartościami w Języku i Kulturze działająca w Instytucie Języka Polskiego Uniwersytetu Zielonogórskiego. Obrady otworzył rektor UZ prof. dr hab. Wojciech Strzyżewski, głos zabrał także dziekan Wydziału Humanistycznego prof. UZ dr hab. Sławomir Kufel i dyrektor Instytutu Filologii Polskiej prof. UZ dr hab. Marzanna Uździcka. Prelegenci z sześciu ośrodków naukowych (Białystok, Częstochowa, Lublin, Opole, Wrocław, Zielona Góra) rozważali pojęcie wartości w różnych kontekstach.

Pod uwagę były brane takie czasopisma: „Monitor”, „Przegląd Sportowy”, „Moja Przyjaciółka”, „Kontrasty”, „Magazyn Rodzinny” „Tygodnik Powszechny”, „Ateneum Kapłańskie”. Problematyka tegorocznych obrad została zbadana pod wieloma kątami, z uwzględnieniem podziału na wartość i antywartość. Przeciwstawienie to poruszone zostało w kilku referatach, m.in. podczas przemówienia dr hab. Violetty Jaros, która mówiła o wartościach społecznych w „Monitorze” i językowych sposobach wprowadzania ich w tekście, czy też podczas wystąpienia dr hab. Anastazji Seul. Wygłosiła ona referat pt. „Świat wartości czy antywartości? (na podstawie czasopisma »Polonistyka« w latach 1948-1956)”. Referat mgr. Marka Barona pt. „Wartości społeczno-moralne w czasopiśmie »Ateneum Kapłańskie« (na przykładzie artykułów ks. Stefana Wyszyńskiego z lat 1932-1939)” również krążył wokół problematyki wartości i antywartości. Prelegentka z Wrocławia, dr hab. Małgorzata Dawidziak-Kładoczna omówiła istotę wartości i antywartości w czasopiśmie „Monitor”, wymieniła sposoby wartościowania oraz chwyty językowe występujące w tym periodyku.
Interesującym wystąpieniem był referat mgr. Roberta Dudzińskiego – opisywał postać Jamesa Bonda. Przedstawił sylwetkę bohatera kina akcji, która na świecie została przyjęta bardzo entuzjastycznie, jednak – jak wykazał prelegent – w Polsce, za sprawą panującej propagandy, próbowano Bondowi odebrać nieco z jego fenomenu. Referat „Grafomania, antykomunistyczna propaganda czy rozrywkowe widowisko? Cykl o Jamesie Bondzie w prasie polskiej lat 60.” był według mnie jednym z bardziej interesujących wystąpień podczas konferencji. Dudziński z lekkością przedstawił szereg argumentów wskazujących na próbę manipulacji odbiorcą oraz wykorzystywanie propagandy.
Wielu referentów skupiło się na trudności definicyjnej samego pojęcia „wartość”. Szczególną uwagę na problemowość definicyjną zwrócił mgr Łukasz Kempa, który wygłosił referat pt. „Odkrycia, czyli jak daleko jesteśmy za nauką? Wartości poznawcze w »Magazynie Polskim«”. Bardzo ważne było zaznaczenie, iż pojęcie omawiane na obradach należy postrzegać wielokontekstowo. Inne ujęcie wartości przedstawiła mgr Anna Ast, która skupiła się na wskazaniu ważności omawianego zagadnienia na płaszczyźnie sportowej. Omówiła ona wartości społeczne i kulturowe obecne w „Przeglądzie Sportowym”.
Konkretne wartościowanie przejawiające się w zmianie kontekstów używania leksemu przedstawiła dr hab. Joanna Gorzelana, która rozprawiała nad zmianami znaczeniowymi leksemu „parafianin” i „parafianka” w epoce oświecenia. Bazą materiałową wykorzystaną przez referentkę było czasopismo „Monitor”. Prelegentka przedstawiła ewolucję pojęciową dwóch derywatów na podstawie definicji słownikowych oraz konkretnych przykładach z „Monitora”. Zmianom znaczeniowym poświęcono więcej uwagi – dr Magdalena Idzikowska przedstawiła rodzinę jako wartość w „Magazynie Rodzinnym”. Referentka pod uwagę wzięła aspekty psychologiczne i społeczne oraz metaforyczne ujęcie rodziny. Podczas dyskusji wysnute zostały bardzo interesujące wnioski – lata 80. przedstawiały rodzinę jako wartość nadrzędną, pozytywną, cieszącą się uznaniem, co zestawione zostało ze współczesnym ujęciem. Nasunęło to pytania dotyczące zmiany znaczenia rodziny jako wartości. Również dr Katarzyna Sokołowska z Białegostoku zaprezentowała szereg zmian, jakie zaszły w polskim czasopiśmiennictwie – zwróciła uwagę na zmiany kulturalne oraz społeczne. Omówiła walkę wokół wartości związanych z ekologią, którą zauważyć można w czasopismach „Turniej Reporterów 74” oraz „Kontrasty”. Prof. Katarzyna Węgorowska przedstawiła natomiast model kobiety na łamach czasopisma „Moja Przyjaciółka” (nr 12/1939). Przeanalizowane zostały artykuły, ale również (co bardzo ciekawe) reklamy, które przedstawiały ówczesną kobietę jako zaangażowaną patriotycznie intelektualistkę, otwartą na nowe doświadczenia, pragnącą pogłębiać wiedzę na tematy związane z medycyną, kinem czy podróżami, ale także zainteresowaną obozami sportowymi oraz robótkami ręcznymi.
Nie zabrakło również odniesień do mistrzów pióra – referat pt. „Wartości humanistyczne i estetyczne na łamach paryskiej »Kultury«” wygłosiła mgr Ewelina Górka. Referentka bardzo ciekawie przedstawiła artykuły z lat 50., m.in. Miłosza, Gombrowicza czy Dąbrowskiego, stawiając tym samym pytanie, czy i w jakim zakresie wartości stały się istotne. Odniesienia do przedmiotu literatury, sztuki, poezji czy polityki pozwoliły na szerokie rozpatrywanie wartości humanistycznych i estetycznych.
Dr Monika Kaczor z Zielonej Góry w interesujący sposób podjęła dyskusję nad wartością, jaką jest dialog. Na przykładzie „Tygodnika Powszechnego” z roku 1989 przedstawiła pojęcie dialogu jako wartość społeczno-kulturową. Tematyka referatu krążyła wokół oceny moralnej celów dialogu, zaś sam dialog został usytuowany w różnych kontekstach, co pozwoliło na ukazanie szerokiej definicyjności tego pojęcia.
Wielokontekstowe pojmowanie istoty wartości pozwoliło referentom umiejscowić to pojęcie na wielu płaszczyznach. Z tego powodu konferencja była bardzo ożywiona, a różnorodne podejmowanie problematyki sprzyjało dyskusjom. Prof. UZ dr hab. Katarzyna Węgorowska trafnie zauważyła, że „ilu referentów, tyle wartości” – każdy z prelegentów zaprezentował inne spojrzenia na omawiany temat. Podczas debatowania zrodziło się kilka interesujących pytań, choćby to, czy współcześnie dobrze rozpatrujemy wartości socjalistyczne. To, jak i inne pytania podsunęły nowe pomysły na organizację kolejnej konferencji o wartościach. Miejmy nadzieję, że tak ciekawej jak tegoroczna.

 

Marlena Berdys