Start Varia Zdrowie współpracy polsko-niemieckiej! Czyli o leczeniu po obu stronach Odry / Auf die deutsch-polnische zusammenarbeit! Vom grenzübergreifenden gesundheitsschutz

Zdrowie współpracy polsko-niemieckiej! Czyli o leczeniu po obu stronach Odry / Auf die deutsch-polnische zusammenarbeit! Vom grenzübergreifenden gesundheitsschutz

Tego lata hucznie świętowano w Polsce i w Niemczech 20 rocznicę zawarcia Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy. Od samego początku ważnym elementem sojuszu obu krajów była współpraca regionalna. Dzięki niej mogły rozwijać się kontakty trzech polskich województw z przyległymi landami: województwa dolnośląskiego z Saksonią (od 17 września 1999 r.), województwa lubuskiego z Brandenburgią (od 12 stycznia 2000 r.) i województwa zachodniopomorskiego z Meklemburgią (od 18 czerwca 2000 r.).
Związek ten jeszcze mocniej ma scementować powstały pod koniec 2007 r. Program Współpracy Transgranicznej 2007-2013. Projekt zakłada wzajemną realizację lokalnych planów między poszczególnymi regionami. Przygraniczne tereny Polski podzielone zostały na siedem części. Spośród nich aż trzy obejmują Niemcy. Pozostałe współdziałają z Republiką Czeską, Republiką Słowacką, Republiką Litewską i Południowym Bałtykiem (Szwecją, Danią i Litwą). Do niektórych z kilkunastu możliwych obszarów wsparcia zalicza się: rozbudowę połączeń transportowych, turystykę, usługi, ochronę praw dziedzictwa kulturowego czy ochronę zdrowia.
O ile efekty współpracy na gruncie sportu lub wspomnianego transportu widać na co dzień, tak opieka zdrowotna na pograniczu polsko-niemieckim dopiero zaczyna się rozwijać. Większość działań odnosi się do wymiany doświadczeń z zakresu ochrony zdrowia, jego promocji i organizacji nowych projektów unijnych. W ciągu ostatnich kilku lat odbyło się kilkanaście takich konferencji, m.in.: „Europa i międzynarodowe szpitalnictwo”, „Sympozja chirurgów urazowych i ortopedów”, „Polsko-niemieckie forum innowacji”. Kongresy medyczne pokazują potencjał branży medycznej Polaków i Niemców. Spotkania pomagają również przedsiębiorcom w ustaleniu możliwości dofinansowania nowych, medycznych inwestycji. Jednak dla pacjenta najbardziej wymierną formą współdziałania służb medycznych, o której może się bezpośrednio przekonać, jest kooperacja szpitali.

Innowacyjne e-zdrowie
Wzorcowym regionem kładącym nacisk na partnerstwo placówek można nazwać województwo zachodniopomorskie. W projekcie „Telemedycyna w Euroregionie Pomerania” bierze udział jedenaście zachodniopomorskich szpitali oraz dwadzieścia jeden oddziałów z Meklemburgii – Pomorza Przedniego i Północnej Brandenburgii. Celem programu jest utworzenie infrastruktury telekomunikacyjno-informatycznej, która umożliwia wykonywanie zabiegów medycznych na odległość.
Warto wspomnieć, czym dokładnie zajmuje się ta stosunkowo młoda gałąź leczenia. Telemedycyna to nowoczesna technologia, wykorzystywana do zdalnego monitorowania badań oraz ich konsultowania. Jednocześnie wspiera ona różne specjalizacje medyczne, m.in. teleradiologię, telemammografię i telepatologię. Po raz pierwszy wykorzystano ją w Strasburgu w 2001 r. podczas tzw. operacji Lindbergh. Zabieg przeprowadził francuski profesor Jacques Marescaux i nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że lekarz w rzeczywistości był w Nowym Jorku. Rozwiązania telemedyczne w polskiej służbie zdrowia pomału zaczynają się upowszechniać. Przykładowo, szpitale objęte powyższym programem, wyposażane są w specjalistyczny sprzęt cyfrowy i centra szkoleniowo-konferencyjne. Podstawowym zastrzeżeniem pozostaje tempo wprowadzania reform. Według Sprawozdania Merytorycznego z działalności fundacji „Bezpieczeństwo dla Pacjentów” w 2010 roku, zaledwie 34% ośrodków zdrowia posiada dostęp do medycznych baz danych.

Razem przeciwko nowotworom
Drugim, milowym krokiem we współpracy medycznej sąsiadów znad Odry jest otwarcie Ośrodka Monitorowania Chorób Nowotworowych. Tym razem dzięki Programowi Współpracy Transgranicznej Polska (województwo lubuskie) Brandenburgia 2007-2013, w zielonogórskim Szpitalu Wojewódzkim podpisano umowę z Kliniką Helios z Bad Saarow. Co ciekawe, Brandenburgia już na początku lat 90. wprowadziła kliniczny rejestr osób chorujących na raka. Dziś program uważany jest za jeden z najlepszych w Niemczech. Skorzystać z niego mogą mieszkańcy przygranicznych regionów, a w przyszłości planowane jest poszerzenie rejestru z województwa lubuskiego na obszar całego państwa.
Projekt dzieli się na dwa etapy. W pierwszym sporządza się specjalny rejestr osób dotkniętych chorobą. Następnie zestawiane są zebrane informacje, aby efektywniej dobrać optymalne metody leczenia. Na analizowane przez specjalistów dane składają się opisy diagnostyk, terapii oraz opieki poszpitalnej. To odróżnia proponowany kliniczny rejestr raka od standardowego epidemiologicznego, który nie zapewnia jakości w wystarczającym stopniu. Dzięki zapisom medycznych danych pacjentów możliwy jest ogląd pacjenta pod kątem statystycznym i biomedycznym.
Realizacja programu może być przełomowa nie tylko dla sąsiedztwa polsko-niemieckiego. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, zdiagnozowanie chorób i dobranie pacjentom indywidualnych terapii będzie możliwe znacznie szybciej. To ważne, bo raporty dotyczące stanu zdrowia Polaków i Europejczyków nie pozostawiają złudzeń. W ciągu kilkunastu lat przewiduje się wzrost zapadalności na różnego typu nowotwory a umieralność z ich powodu ma wyprzedzić choroby serca i układu krążenia. Według Krajowego Rejestru Nowotworów trzy lata temu zdiagnozowano raka u 140 tysięcy Polaków, a 93 tysiące zmarło. W województwie lubuskim walkę o życie przegrało blisko dwa i pół tysiąca osób. Tymczasem w 2006 roku w Niemczech odnotowano 211 tysięcy zachorowań na nowotwór złośliwy, z czego 13 tysięcy chorych w Brandenburgii.

Wydeptywanie ścieżek
Polscy organizatorzy dyplomatycznie zapewniają, że eksperci zza Odry będą mogli współuczestniczyć w polepszeniu zaopatrzenia medycznego i przyczynić się do rozwoju naukowego w regionie. Trudno jednak nie oprzeć się wrażeniu, że to przede wszystkim dla nas wszelkie innowacje medyczne są na wagę złota. Polskiej służbie zdrowia potrzebna jest reanimacja albo chociaż porządna transfuzja administracyjna.
Wystarczy wspomnieć chociażby bilans „Europejskiego Konsumenckiego Indeksu Zdrowia 2009”, który ocenia jakość systemu opieki zdrowotnej. Polska znalazła się w nim na odległym 26 z 33 możliwych miejsc. Niemcy uplasowały się na wysokiej, 6 pozycji. W badaniu brano pod uwagę m.in. prawa pacjenta, czas oczekiwania, zakres usług medycznych i dostępność leków. Do tego dochodzi wciąż zbyt niski w porównaniu z krajami starej Unii Europejskiej dostęp do nowoczesnego i niestandardowego leczenia. Nasi zachodni sąsiedzi przeznaczają na kuracje czterokrotnie więcej środków. W Polsce koszt terapii onkologicznych pomimo stałego wzrostu, wciąż pozostaje jednym z najniższych w Europie. Narodowy Fundusz Zdrowia oszacował, że choć cena leczenia pacjentów chorych na raka płuc zwiększyła się dwukrotnie między 2002 a 2010 rokiem, to równocześnie rozwój schorzenia stale wzrasta.
Dziś toasty za „zdrowie” kooperacji polsko- -niemieckiej częściej wznoszą Niemcy, którzy mają dużo lepsze zaplecze medyczne. Nam jednak ta współpraca bardziej smakuje, dlatego że możemy na niej zyskać nieporównywalnie więcej.
Ale czy faktycznie to takie istotne? Często przecież słyszy się opinie, że zdrowie i choroby nie posiadają narodowości, za to mają swoją cenę. Wspólne działania służb medycznych mogą tę cenę ograniczyć do minimum. Kwestia opłacalności jednej czy drugiej strony staje się mniej ważna, kiedy wygrywa zdrowie i życie pacjenta.

Katarzyna Kaszewska

Auf die deutsch-polnische zusammenarbeit! Vom grenzübergreifenden gesundheitsschutz

Im Sommer haben wir in Polen und Deutschland 20 Jahre des Vertrags über gute Nachbarschaft und freundschaftliche Zusammenarbeit gefeiert, in dessen Fokus von Anfang an enge Zusammenarbeit auf Regionalebene steht. Dies hat wesentlich zur Verbesserung gegenseitiger Kontakte zwischen drei polnischen Woiwodschaften und den benachbarten deutschen Bundesländern beigetragen. Dementsprechend arbeitet seit 17. September 1999 die Woiwodschaft Dolnośląskie mit Sachsen zusammen, Lubuskie mit Brandenburg (seit 12. Januar 2000) und Zachodniopomorskie mit Mecklemburg (seit 18. Juni 2000).
Zur Festigung dieser Beziehungen hat auch das Ende 2007 eingeleitete Programm zur grenzübergreifenden Zusammenarbeit 2007–2013 beigetragen. Das Projekt setzt gemeinsame Realisierung lokaler Pläne der einzelnen Regionen voraus. Die in Polen liegenden Grenzgebiete wurden in 7 Teile gegliedert. Drei von ihnen arbeiten mit deutschen Regionen zusammen, die übrigen mit Tschechien, der Slowakei, Litauen und der Region Südliche Ostsee (Schweden, Dänemark, Litauen). Unter den zu bearbeitenden Unterstützungsbereichen sind u. a. folgende zu nennen: Ausbau von Verkehrsverbindungen, Tourismus, Dienstleistungen, rechtlicher Schutz des Kulturerbes und Gesundheitsschutz.
Während Erfolge in den Bereichen Sport und Verkehr auf Schritt und Tritt zu sehen sind, fängt die Kooperation im Gesundheitswesen auf den grenznahen Gebieten erst an. Die gemeinsam unternommenen Maßnahmen konzentrieren sich vor allem auf den Erfahrungsaustausch im Bereich Gesundheitsfürsorge, deren Förderung sowie Bearbeitung neuer EU-geförderter Projekte. In den letzten Jahren fanden mehrere Konferenzen zu diesen Themen statt, u. a. „Europa und internationales Krankenhauswesen”, „Deutsch-polnisches Symposium der Unfallchirurgen und Orthopäden”, „Deutsch-polnisches Innovationsforum”. Medizinische Kongresse veranschaulichen ein großes Potential dieser Branche in Deutschland und Polen. Die Zusammentreffen verhelfen auch Unternehmern zur besseren Einschätzung von Mitfinanzierungsmöglichkeiten neuer medizinischer Investitionen. Für Patienten stellt die Zusammenarbeit deutscher und polnischer Krankenhäuser die direkteste Form der Kooperation im Bereich medizinische Dienstleistungen.

Innovative e-gesundheit
Woiwodschaft Zachodniopomorskie ist zu einer Modelregion geworden, in der die Partnerschaft medizinischer Anstalten besonders gefördert wird. An dem Projekt „Telemedizin in der Euroregion Pomerania” sind 11 polnische Krankenhäuser und 21 deutsche aus Mecklemburg- Vorpommern und Nordbrandenburg beteiligt. Ziel des Programms ist es, ein komplexes Informationssystem zum Datenaustausch einzurichten, das räumlich asynchrone medizinische Eingriffe ermöglicht.
Womit beschäftigt sich der junge Teilbereich des Gesundheitswesens? Telemedizin ist eine moderne Technologie, die Diagnostik und Therapie unter Überbrückung einer räumlichen Distanz möglich macht und gleichzeitigt andere Medizinbereiche, wie Teleradiologie, Telemammograhie und Telepathologie unterstützt. Sie wurde zum ersten mal 2001 während der sog. Lindbergh- Operation eingesetzt. Der medizinische Eingriff wurde von dem französischen Professor Jacques Marescaux in Straßburg durchgeführt, wobei sich der operierende Mediziner wirklich in New York befand.
Telemedizinische Lösungen werden auch im polnischen Gesundheitswesen immer populärer. Krankenhäuser, die an diesem Programm teilnehmen, bekommen digitale Fachausrüstung; es werden auch Schulungs-und Konferenzzentren eingerichtet. Laut dem Jahresbericht 2010 der Stiftung für Patientensicherheit haben aber nur 34 % aller medizinischen Anstalten Zugang zu medizinischen Datenbanken.

Gemeinsam gegen tumoren
Den zweiten großen Erfolg in der deutsch-polnischen Zusammenarbeit bildet die Eröffnung eines Monitoringzentrums für Krebserkrankungen. Dank dem Operationellen Programm zur grenzübergreifenden Zusammenarbeit Polen (Woiwodschaft Lubuskie) – Brandenburg 2007–2013 hat das Woiwodschaftskrankenhaus in Zielona Góra eine Partnerschaftsvereinbarung mit der Helios-Klinik in Bad Saarow unterzeichnet. In Brandenburg wird bereits seit den 90er Jahren ein Krebsregister geführt. Das Programm wird heutzutage für eins der erfolgreichsten deutschlandweit gehalten. Jetzt können an dem Programm Einwohner der Grenzregionen teilnehmen, geplant wird eine Erweiterung auf ganz Polen.
Das Programm besteht aus zwei Etappen. Zuerst wird ein gesondertes Register der krebskranken Personen geschaffen. Dort werden qualitätsrelevante Daten der Patienten erfasst und bearbeitet, damit eine optimale Therapie eingesetzt werden kann. Die von Spezialisten analysierten Daten stammen aus Diagnostik, Therapie und Nachsorge. Das Krebsregister unterscheidet sich von einem gewöhnlichen epidemiologischen Register vor allem durch hohe Qualität der Indikatoren. Dank den gespeicherten Informationen kann jeder Erkrankungsfall statistisch und biomedizinisch entsprechend betrachtet werden.
Gemeinsame Realisierung des Projekts ist nicht nur für gute Nachbarschaft zwischen Polen und Deutschland von großer Bedeutung. Wird es plangemäß durchgeführt, werden sich solche Abläufe wie Diagnosenstellung und die Wahl individueller Therapie wesentlich beschleunigen, was angesichts der Berichte über den Gesundheitszustand der Polen und Europäer allgemein eine besondere Rolle spielt. Für die nächsten Jahrzehnte wird eine Zunahme von Krebserkrankungen erwartet. Die Anzahl der an verschiedenen Turmorarten gestorbenen Patienten soll die der an Herz- und Kreislaufkrankheiten gestorbenen in Zukunft übersteigen. Aus den Statistiken des polnischen Krebsregisters geht hervor, dass vor drei Jahren 140 000 Krebsfälle diagnostiziert wurden, davon sind 93 000 Patienten gestorben. In der Woiwodschaft Lubuskie waren es knapp 2 500 Patienten. In Deutschland wurden im Jahre 2006 211 000 Erkrankungen an bösartigen Tumoren erkannt, darunter 13 000 Fälle in Brandenburg.

Neue wege einschlagen

Laut den Zusagen polnischer Veranstalter werden deutsche Experten an der Verbesserung der medizinischen Versorgung teilnehmen können und zur wissenschaftlichen Entwicklung in der Region beitragen. Es ist aber sichtbar, dass jegliche Innovation im Gesundheitswesen gerade für uns Polen besonders wichtig sind. Polnisches Gesundheitswesen benötigt eine Reanimation oder wenigstens eine heftige administrative Transfusion.
Erwähnenswert wäre hier der Bericht des Europäischen Gesundheitsindexes 2009, in dem die Qualität des polnischen Gesundheitssystems bewertet wurde. Polen platziert sich auf Platz 26 in der 33-stelligen Zusammenstellung, Deutschland dagegen auf Platz 6. In der Studie wurden u. a. Patientenrechte, Wartezeit, Umfang der medizinischen Leistungen und Zugang zu Medikamenten bewertet. Dazu kommt der immer noch viel niedrigere Zugang zu modernster medizinischer Versorgung als in den alten EU-Ländern. Die in Deutschland für medizinische Behandlung gewährten Gelder übersteigern die unseren um das Vierfache. Trotz einer kontinuierlicher Steigerung bleiben die Kosten onkologischer Therapien in Polen auf dem niedrigsten Niveau europaweit. Aus den Schätzungen des polnischen Gesundheitsfonds geht hervor, dass sich der Preis onkologischer Behandlung von lungenkrebskranken Patienten 2010 im Vergleich zu 2002 verdoppelt hat. Die Anzahl der Erkrankungen ist aber auch angestiegen.
Heute haben die Deutschen öfter Gelegenheit, auf Gesundheit der deutsch-polnischen Zusammenarbeit zu trinken, da sie über ein viel größeres Potenzial in der Gesundheitsfürsorge verfügen. Wir sind aber derjenige Partner, der an der Zusammenarbeit besser profitieren kann.
Hier wirft sich aber die Frage auf, ob es tatsächlich so bedeutend ist. Oft hört man, dass Gesundheit und Krankheiten keine nationale Angehörigkeit, dafür aber einen hohen Preis haben. Gemeinsam unternommene medizinische Maßnahmen helfen den Preis wesentlich senken. Die Frage der Rentabilität bei dem einen oder anderen Partner verliert an Bedeutung, wenn man Leben und Gesundheit des Patienten retten kann.
Katarzyna Kaszewska