Start Varia Z historii zielonogórskiego oddziału ZLP

Z historii zielonogórskiego oddziału ZLP

W tym roku mija 50 lat istnienia i funkcjonowania Oddziału Zielonogórskiego Związku Literatów Polskich. Tło historyczne tego wydarzenia oraz dzieje stowarzyszenia przybliża poniższy tekst.
W 1957 roku, z chwilą utworzenia Lubuskiego Towarzystwa Kultury, ukazują się pierwsze książki na Ziemi Lubuskiej, a już cztery lata później spośród pisarzy osiadłych nad środkową Odrą i dolną Wartą można było zebrać grupę autorów, którzy spełniali wymogi statutowe przyjęcia do Związku Literatów Polskich. Wymagane minimum kadrowe do zawiązania samodzielnego oddziału ZLP wynosiło wówczas sześć osób i tylu w 1961 roku było pisarzy na Ziemi Lubuskiej, legitymujących się przynależnością do ZLP. W grupie tej znalazło się trzech literatów z Zielonej Góry, dwóch z Gorzowa Wielkopolskiego i jeden ze Wschowy.
Uchwałą Zarządu Głównego ZLP podjętą 13 października 1961 roku utworzono oddział zielonogórski. I to wówczas znamienna „trzynastka”, przesądnie uważana w kulturze zachodniej za pechową, zaczęła prześladować lubuskich literatów zrzeszonych w ZLP. Uchwałę podjęto – co znamienne – także o godzinie 13.00, a więc tuż przed ogłoszeniem przerwy obiadowej. A oddział zielonogórski, jak się okazało, był trzynastym w strukturze organizacyjnej Związku. Zaistniał na literackiej mapie kraju po oddziałach utworzonych w Warszawie i Krakowie (1920), Poznaniu (1921), Lublinie (1944), Katowicach i Łodzi (1945), Gdańsku (1946), Wrocławiu i Bydgoszczy (1947), Szczecinie (1950) oraz Olsztynie i Opolu (1955).

Zielona Góra jak młody ośrodek administracyjny i kulturalny w pasie zachodniej Polski wyprzedził pod tym względem takie miasta i centra kulturowe jak Koszalin, Rzeszów, Toruń, Białystok, Radom czy Kielce. Tylko rok wcześniej od oddziału ZLP powstał w Zielonej Górze oddział Związku Polskich Artystów Plastyków, który był pierwszą zawodową organizacją zrzeszającą na Ziemi Lubuskiej profesjonalnych twórców.

Pierwsze zebranie zielonogórskiego oddziału ZLP odbyło się 4 listopada z udziałem władz Zarządu Głównego. Wybrano wówczas zarząd oddziału, na czele którego stanął Bolesław Soliński, który pełnił funkcję prezesa oddziału do 1975 roku. W 1962 roku do nowo utworzonego oddziału ZLP przyjęto kolejnych czterech członków, a następne przyjęcia miały miejsce w 1968 roku i wówczas zielonogórski oddział liczył już 13 członków. Owa trzynastka tym razem okazała się feralna dla lubuskich literatów, bowiem przez szereg lat oddział nie mógł przekroczyć tego stanu osobowego. W kolejnych latach, kiedy przybywał do zielonogórskiego oddziału nowy literat, tegoż samego roku inny opuszczał jego szeregi, przenosząc się do innego oddziału w kraju. Stan ten utrzymywał się aż do chwili rozwiązania Związku Literatów Polskich w 1981 roku wraz z wprowadzeniem stanu wojennego.

W dwa lata po utworzeniu oddziału zielonogórskiego powierzono mu organizację VI Zjazdu Pisarzy Ziem Zachodnich i Północnych, który był pierwszą i największą imprezą pisarską na Ziemi Lubuskiej. Uczestniczyło w nim blisko 100 pisarzy, krytyków literackich i publicystów oraz delegacje pisarzy z Niemieckiej Republiki Demokratycznej i Czechosłowacji. W zjeździe brało udział również około 50 przedstawicieli władz samorządowych, wydawców, bibliotekarzy i księgarzy oraz dziennikarzy prasowych i radiowych, a także redaktorów ośrodków telewizyjnych. Organizację kolejnego zjazdu zielonogórski oddział podjął się w 1970 roku, był to – nomen omen – zjazd XIII. W obradach zjazdowych wzięło udział niemal 150 przedstawicieli środowisk pisarskich oraz 70 zaproszonych gości – władze partyjne i państwowe kraju, przedstawiciele władz województwa zielonogórskiego, reprezentanci wydawnictw, dziennikarze prasy społeczno-kulturalnej, redaktorzy literaccy radia i telewizji, działacze ruchu społeczno-kulturalnego oraz delegacje zagraniczne z ZSRR, Czechosłowacji, NRD, Węgier, Bułgarii i Rumunii.

I jak się okazało, zjazd zielonogórski był ostatnim w dziejach Zjazdem Pisarzy Ziem Zachodnich i Północnych, bowiem w grudniu 1970 roku w Warszawie podpisano „Układ między PRL i RFN o podstawach normalizacji wzajemnych stosunków”, na mocy którego rząd zachodnioniemiecki uznał granice Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej za nienaruszalne i ostateczne. Z tych, czysto politycznych względów, dalszą organizację zjazdów literatów z ziem przyłączonych po 1945 roku do Polski uznano za bezcelową, bowiem zamiarem tychże polityczno- -propagandowych zjazdów było głównie potępianie zachodnioniemieckich odwetowców oraz kół rewizjonistycznych wrogich PRL.

W 1974 roku, na który przypadła 13 rocznica istnienia zielonogórskiego oddziału ZLP, wyszedł on z inicjatywą organizacji w ramach X Festiwalu Piosenki Radzieckiej – Dni Literatury Radzieckiej, na które zapraszano pisarzy z krajów republik radzieckich oraz literaturoznawców, językoznawców i tłumaczy literatury rosyjskiej (w sumie odbyło się szesnaście edycji Dni, a ostatnie miały miejsce w 1989 roku, kiedy zorganizowano po raz ostatni Festiwal Piosenki Radzieckiej).

Dokładnie dwa lata od ogłoszenia stanu wojennego, 13 grudnia 1983 roku reaktywowano w Zielonej Górze oddział ZLP. Jak wynika z zachowanych protokołów, uchwałę o reaktywowaniu oddziału podjęło ośmiu członków dawnego ZLP i tu uwaga – o godzinie 13.00, gdyż wówczas nastąpiła planowa przerwa na posiłek. Na czele tzw. neo-zlepu stanął Zbigniew Ryndak, który był głównym inicjatorem wskrzeszenia zielonogórskiego oddziału ZLP. Już rok później oddział liczył 9 członków i 4 kandydatów na członka. Liczba rzeczywistych członków oddziału znów nigdy nie przekroczyła 13 osób, a tylu oddział liczył w latach 1987-1989.

Jeszcze w 1997 roku stan kadrowy zielonogórskiego oddziału zamykał się liczbą 11 członków i 5 kandydatów. Dopiero rok później, w wyniku szeroko zakrojonych działań integracyjnych podjętych przez nowego prezesa oddziału Eugeniusza Kurzawę, udało się przyciągnąć kilku członków z ówczesnego województwa gorzowskiego, a oddział przekroczył w końcu nieosiągalną dlań od początku istnienia liczbę 13 członków rzeczywistych. W 1997 roku w strukturze zielonogórskiego oddziału znajdowało się 32 literatów, w tym ponad 20 członków. W 2003 roku stan ten powiększył się do 39 osób. Z chwilą powołania samodzielnego oddziału ZLP w Gorzowie Wielkopolskim (drugi oddział na Ziemi Lubuskiej), który narodził się na bazie funkcjonującego wcześniej Klubu Literackiego ZLP, oddział w Zielonej Górze skupiał 24 pisarzy. Obecnie jego stan kadrowy wynosi 30 członków plus 1 kandydat. Do zielonogórskiego oddziału należą nie tylko pisarze z Zielonej Góry, ale głównie twórcy z południowej części województwa lubuskiego oraz ośmiu pisarzy z województw dolnośląskiego i wielkopolskiego. Dziś o przyjęcie do oddziału ZLP w Zielonej Górze ubiega się kolejnych trzech kandydatów.

W mijającym pięćdziesięcioleciu istnienia zielonogórskiego oddziału ZLP należało do niego w sumie 66 pisarzy (w tym 17 kobiet), 19 spośród nich już nie żyje, a 26 odeszło do innych oddziałów ZLP lub całkowicie wystąpiło ze Związku. W zielonogórskim oddziale były lub są osoby m.in. z Poznania, Głogowa, Jeleniej Góry, Wolsztyna, Wschowy, Barlinka, Gorzowa Wlkp., Sulęcina, Nowej Soli, Świebodzina, Żar, Żagania oraz najwięcej z Zielonej Góry. Również przekrój społeczny członków oddziału był i nadal jest bardzo szeroki, począwszy od naukowców, profesorów akademickich, prawników, dziennikarzy i publicystów, działaczy i animatorów kultury, poprzez dyrektorów zakładów pracy, redaktorów naczelnych pism i gazet, nauczycieli, bibliotekarzy, urzędników, księży katolickich, rolników, robotników, aż po osoby pozostające dzisiaj na emeryturze, rencie lub nawet bez stałego zatrudnienia. Na ich dorobek literacki składa się blisko dwieście publikacji książkowych: zbiorów wierszy, poematów, opowiadań, legend i baśni, reportaży, esejów oraz powieści, dramaty, monografie, przekłady, opracowania naukowe, książki dla dzieci i młodzieży, a także słuchowiska radiowe. Za swoją twórczość wielu z nich otrzymało szereg prestiżowych nagród i wyróżnień.

Najdłużej z oddziałem związany jest Janusz Koniusz (od początku jego zawiązania), który pełnił funkcję prezesa oddziału dwukrotnie (w latach 1975-1981 i 1987-1991). Najmłodszym spośród członków jest urodzony w 1978 roku prozaik z Nowej Soli Krzysztof Koziołek, natomiast ostatnio przyjętym w poczet członków jest Ireneusz Szafranek mieszkający pod Gostyniem, który został członkiem ZLP w roku bieżącym.

Robert Rudiak